Aristophanes (Athene ca. 445 – aldaar na 388 v.C.), Grieks blijspeldichter, de grootste komediedichter van de zgn. Attische komedie. Zijn eerste blijspel werd opgevoerd in 427, dus in het begin van de Peloponnesische Oorlog, waarop zijn stukken herhaaldelijk betrekking hebben.

Van zijn 44 blijspelen, vaak naar het erin optredende koor (zie koor [letterkunde]) genoemd, zijn er elf bewaard. In chronologische volgorde zijn dit: De Acharniërs (Gr.: Acharnès, 425), waarin de held van het stuk, Dicaeopolis, een afzonderlijke vrede voor zichzelf verkrijgt, ondanks de tegenstand van de kolenbranders uit het Attische dorp Acharnae, die het koor vormen; De Ridders (Gr.: Hippès, 424), waarin hij de volksleider Cleon aan de kaak stelt; De Wolken (Gr.: Nephelai, 423), waarin hij Socrates als sofist en natuurfilosoof bespottelijk maakt; De Wespen (Gr.: Sphèkes, 422), een scherpe aanval op de belustheid van vele Atheners om rechter in de volksrechtbank te zijn; De Vrede (Gr.: Eirènè, 421), waarin eindelijk de in een hol opgesloten Vrede wordt bevrijd; De Vogels (Gr.: Ornithes, 414), waarin twee Atheners uit de ellende van hun stad naar het hooggelegen Vogelrijk vluchten en daar de heerschappij over de wereld vestigen, Aristophanes’ luchtigste en meest lyrische blijspel; Lysistrata (411), waarin de vrouwen de mannen tot het sluiten van de vrede dwingen; De Thesmophoriazusae (de vrouwen die het Thesmophoriënfeest vieren, 411) tegen Euripides gericht; De kikkers (Gr.: Batrachoi, 405), over de drie grote Griekse tragediedichters. Dionysus daalt in de onderwereld af om Euripides naar de bovenwereld terug te brengen en na een wedstrijd tussen deze en Aeschylus valt de keuze op laatstgenoemde, terwijl Sophocles als zijn plaatsvervanger in de onderwereld wordt aangewezen; De Ecclesiazusae (het vrouwenparlement 392 of 389), waarin de vrouwen de regering van de mannen hebben overgenomen; Plutus (Gr.: Ploutos, 388), de blinde Rijkdom wordt weer ziende gemaakt, zodat hij bij de goede mensen terechtkomt.

Aristophanes, die een welgesteld, conservatief grootgrondbezitter was, hekelt in zijn stukken zowel de radicale democratie en de demagogen als de nieuwe stromingen op het gebied van religie, ethiek, opvoeding, poëzie en muziek en de vertegenwoordigers daarvan, gebruikmakend van de bijna onbeperkte vrijheid die de oude komedie bood om de spot te drijven met mensen en zelfs met goden. Herhaaldeijk komen in zijn stukken thema's aan de orde als de verheerlijking van de vrede, de verderfelijkheid van Euripides’ toneel, het gevaar van de sofisten (zie sofisme). De politieke strekking treedt in zijn laatste stukken sterk op de achtergrond. In een bepaald gedeelte van de komedie (de parabasis) richtte hij zich bij monde van het koor zelf tot het publiek. Zijn kunst bestaat in zijn prachtige Attische taal, de verrassende en fantastische opzet, zijn speelse en vernuftige woordspelingen en parodieën, zijn meesterschap als verskunstenaar, zijn geniale invallen en uitbundige, soms rauwe en obscene geestigheid.