 Op
16 januari 1547 werd Ivan de Verschrikkelijke gekroond tot tsaar van Rusland.
Ivan IV van Rusland (25 augustus, 1530 - 18 maart, 1584) was de eerste tsaar
aller Russen.
In het Russisch is hij bekend als Ivan Grozny, wat in het Nederlands meestal
vertaald wordt als Ivan de Verschrikkelijke, hoewel de Vreeswekkende wellicht
een betere vertaling is. Trouwens niet alles wat hij deed of gerealiseerd heeft
was 'verschrikkelijk'.
Ivan kwam op driejarige leeftijd op de troon en werd op zijn zestiende op 16
januari 1547 tot tsaar gekroond. Aanvankelijk hield hij zich vooral met
vreedzame hervormingen en vernieuwingen bezig. Hij voerde de boekdrukkunst in,
onderwierp de kerk aan de staat en standaardiseerde ritueel en verordeningen.
Ivan zocht naar nieuwe handels mogelijkheden en opende daartoe de haven van
Archangelsk aan de Witte Zee open voor Engelse handelaren. In het oosten lijfde
hij de khanaten van Kazan en Astrakan in en ter gelegenheid van de verovering
van Kazan liet hij de Kathedraal van Sint Basilius bouwen in Moskou.
Maar er waren ook minder goede zaken. Volgens de legende zou hij de architecten
daarna blind hebben laten maken om te voorkomen dat ze ooit nog iets mooiers
zouden bouwen. Hij stelde ook een wet in die de bewegingsvrijheid van de boeren
beperkte. Deze wet was een belangrijke stap in de richting van de latere
lijfeigenschap. In 1564 werd de Opritsjina opgericht, dit was een deel van zijn
rijk dat onder zijn onmiddellijke bestuur viel en door zijn geheime politie de
Opritsjniki beheerst werd.
Stilaan werd zijn bewind minder succesvol. Ivan wilde gebiedsuitbreiding in
westelijke richting en vond zichzelf al gauw in oorlog met Zweden,
Litouwen-Polen en de Duitse Orde. De oorlog sleepte zich 22 jaar voort en
ruïneerde de Russische economie en het leger, maar leverde verder niets op.
Zelfs zijn beste raadgever en vriend liep over naar de Polen en bovendien stierf
zijn vrouw, mogelijk vermoord door de bojaren. Ivan kwam dit niet te boven en
zijn gezondheid ging achteruit. Hij raakte zijn geestelijk evenwicht kwijt en
werd gewelddadig. Zijn geheime politie ontwikkelde zich tot moorddadige
bandieten; zij moordden naar believen onder adel en volk. De Opritsjina, ooit de
rijkste streek van Rusland, verarmde en ontvolkte. Bij een geschil met Novgorod
beval hij zijn Opritsjniki de stad uit te moorden en dat leverde zo'n 30.000 tot
40.000 doden op. In 1581 doodde Ivan zijn enige verstandige zoon eigenhandig, na
zijn zwangere vrouw zo hard geslagen te hebben dat zij een miskraam kreeg. Bij
zijn dood was er alleen nog zijn verstandelijk gehandicapte Fjodor. |
|
|
|
