De Belgische schilder, tekenaar en etser James Ensor (sedert 1929 baron) werd geboren te Oostende op 13 april 1860
Ensor was een belangrijk vertegenwoordiger van het symbolisme. Als zoon van een Britse vader en een Belgische moeder groeide hij op in een kleinsteeds milieu; zijn grootmoeder had een souvenirwinkeltje, wat hem inspireerde bij zijn stillevens en maskers. Hij studeerde van 1877 tot 1880 te Brussel bij Jan Frans Portaels. Er is echter geen spoor van enig schools onderwijs in zijn vroegste stukken als het Zelfportret (1879, part. bezit, Gent) en het meesterwerk De lampenjongen (1880, Kon. Mus. voor Schone Kunsten van België, Brussel). Ensor had twee ateliers met verschillende lichtinval; dit is goed te merken in bijv. Russische muziek (1881; Kon. Mus. voor Schone Kunsten van België, Brussel), van één kant belicht, en in de Oestereetster (1882; Kon. Mus. voor Schone Kunsten, Antwerpen), waar elke schaduw ontbreekt. Tot 1886 schilderde hij voornamelijk portretten en interieurs in een donker coloriet, waarin de objecten dikwijls slechts zwak belicht zijn; in dat jaar vond de vrij abrupte overgang plaats naar een schilderwijze met een krachtig en helder coloriet, met soms prachtige zachte tinten en een meer impressionistische techniek. Zijn kleurgevoel bracht hem tot het stilleven, waartoe ook zijn maskers gerekend kunnen worden. Hiermee wist hij een vreemd, angstwekkend effect te bereiken, dat reminiscenties oproept aan Jeroen Bosch, zoals in Zelfportret met maskers (1899, part. bezit, Antwerpen) en Geraamten in het atelier (1900, part. bezit, Brussel). Het macabere is in zijn werk steeds aanwezig: irrealiteiten, een ongebreidelde fantasie met bizarre gestalten. In deze sfeer stelt hij de mens voor in zijn tragisch conflict met de chaotische wereld. In zijn grootste werk, De intocht van Christus in Brussel (1888, Kon. Mus. voor Schone Kunsten, Antwerpen), met zijn ontelbare tronies, heeft hij heel de samenleving van zijn tijd aan de kaak gesteld. In veel van zijn werk vinden we dat sarcasme tegenover de bourgeoisie terug. Een groot deel van zijn werk werd door het Oostendse carnaval geïnspireerd; zo ontstonden de Pierrots, de Colombines, de bontgeklede acteurs, die zich soms in schemerachtige bosjes en liefdestuinen bewegen. De zee is een hoofdbestanddeel van Ensors kunst. Zij is overal aanwezig in zijn marines, zijn duin- en strandgezichten, maar ook in zijn visionaire stukken. Ensor was tevens portrettist, karikaturist en een meesterlijk tekenaar en etser. Beroemde prenten zijn o.a. De kathedraal (1886, Kon. Bibl. van België, Brussel), De Slag der Gulden Sporen (1891, Kon. Mus. voor Schone Kunsten van België, Brussel). Hij was tevens musicus, componeerde een ballet, Gamme d'amour (ca. 1920), en was een berucht polemist. Lange tijd miskend, exposeerde hij slechts in avant-gardekringen als L’Éssor en Les XX. Met de jaren steeg zijn roem en hij werd in de adelstand verheven. Ensor beweerde geen invloeden te hebben ondergaan, maar zijn oeuvre is, zuiver schilderkundig gezien, gegroeid uit het impressionisme en het werk van Turner. Hij schiep zijn beste werken tussen 1879 en 1893. Zijn latere werk is – enkele uitzonderingen daargelaten – slechts herhaling en variatie. Hij heeft directe invloed uitgeoefend op de surrealisten en op expressionisten als Emil Nolde. Een bundeling van zijn geschriften (Mes écrits, 1921) werd herhaaldelijk herdrukt.
Ensor overleed in Oostende op 19 november 1949. In Oostende kan je trouwens terecht in het 'Ensorhuis' (foto rechts).