header_honden

Totaal bezoekers:
Totaal pagevieuws:
Online bezoekers:
 
 
 
   


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

A    B   C    D    E    F    G    H       J    K       M    N    O    P    Q    R    S    T    U    V    W    X       Z

 Jean-Paul Sartre

 

 
   
De Franse filosoof en schrijver Jean-Paul Sartre werd geboren in Parijs op 21 juni 1905 en overleed daar op 15 april 1980.
Hij was een van de grote figuren van existentialisme en existentiefilosofie, was vroegtijdig verweesd en werd opgevoed door zijn grootvader. Over zijn jeugd heeft hij op cynische wijze geschreven in zijn autobiografie Les mots (1963), waarin hij het burgerlijk patroon van zijn opvoeding scherp belicht. Na een studie filosofie aan de École Normale te Parijs (met befaamd geworden medeleerlingen als Maurice Merleau-Ponty, Robert Aron en Sartres levensgezellin, Simone de Beauvoir) was hij een aantal jaren leraar. Van 1932 tot 1934 verbleef hij met een studiebeurs in Duitsland, waar hij kennis maakte met existentiefilosofie, fenomenologie en psychoanalyse, wat van grote invloed werd op zijn latere werk. Vreemd genoeg leidde zijn verblijf aldaar - ten tijde van Hitlers opmars - nog niet tot politiek bewustzijn. Tijdens de oorlogsjaren nam hij na een jaar krijgsgevangenschap (1940-1941) deel aan het verzet en schreef hij ook zijn grote sombere studie l'Être et le néant (1943). Daarin, en in de mislukte, 'optimistische' popularisering L'existentialisme est un humanisme (1946), maakt hij onderscheid tussen twee zijnsgebieden: het in-zich-zijn (en-soi) en het voor-zich-zijn (pour-soi). Het in-zich-zijn is het zijn der stoffelijke dingen, dat compact, onbepaald, zinloos en absurd is. Het voor-zich-zijn is het bewustzijn dat gekenmerkt wordt door intentionaliteit. Het bewustzijn is zich bewust van zijn vernietigende functie doordat het als het ware leegte in de dingen brengt. Sartre kent aan het bewustzijn een absolute en onbeperkte vrijheid toe. Zijn levensvisie is pessimistisch en atheïstisch. Het menselijk bestaan is volgens zijn analyse uiteindelijk een mislukking, doordat het samenzijn onmogelijk is. De vrijheden van de 'geïsoleerde' subjecten vernietigen en objectiveren elkaar. De mens staat hulpeloos alleen in een zinloze wereld van loutere feitelijkheid, waaraan hij door eigen creativiteit slechts een willekeurige zin kan geven.
De ongemeen grote populariteit die Sartre na 1945 plotseling ten deel viel, is goeddeels terug te brengen op de levensopvattingen die speciaal de jongere generatie onder invloed van twee catastrofale wereldoorlogen beheersten. Het 'existentialisme' werd een tijdlang een modeverschijnsel met grote invloed op het culturele maatschappelijk leven.
Het leidende motief van l'Être et le néant is dat mensen gedoemd zijn tot vrijheid. De mens kan de betrekking tot het Zijn veranderen krachtens zijn vrijheid: door zijn vrijheid die hij zelf is, kan de mens een breuk in het zijn bewerkstelligen en zich voortdurend verwerkelijken. De mens draagt het niets in zichzelf als het niet-zijnde dat zijn heden geheel scheidt van zijn verleden. Het bewustzijn van de vrijheid neemt vorm aan in de angst. Geen bestaande waarde kan er afbreuk aan doen dat men zelf de waarden door zijn vrijheid in het zijn handhaaft. In literaire vorm heeft Sartre aan denkbeelden als deze gestalte gegeven in romans als La nausée (1938) en Le mur (1939), en in toneelstukken als: Les mouches (1943), Huis clos (1944), La putain respectueuse (1946), Le diable et le bon Dieu (1951). Hij poogt via het ontwerp van de kwade trouw de dubbelzinnigheid van het bewustzijn te verifiëren; de mogelijkheid van de dubbelzinnigheid stelt de mens in staat de angst te ontvluchten. De Nobelprijs voor literatuur, hem in 1964 toegekend, wees hij af als specimen van repressieve tolerantie.
In de kwade trouw zoekt de mens zich een 'en-soi' te geven, hetgeen in strijd is met de contingentie van het 'pour-soi'. Zo treedt de paradox op dat de mens en-soi en pour-soi tegelijk wil zijn. Deze synthese, indien mogelijk, zou enkel aan God toekomen. Omdat de mens nooit het en-soi kan bereiken zonder zich als pour-soi te gronde te richten, kwalificeert Sartre hem als 'dieu manqué'. Hoewel hij geen expliciete ethiek heeft gepubliceerd, treden in zijn ontologie impliciet en expliciet ethische noties aan het licht, vooral in het deel l'Être-pour-autrui.
Sartres latere periode wordt vooral gemarkeerd door zijn volumineuze studie Critique de la raison dialectique (1960), waarin hij het existentialisme poogt te integreren in het marxisme in zijn ideale gestalte. Hij meent dat het marxisme in de praktische verwerkelijking ervan ontrouw is geworden aan zijn wezen. Met grote nadruk komt Sartre op voor de vrijheid van de mens: de mens moge van de omstandigheden afhankelijk zijn, zijn activiteit moge met passiviteit belast zijn, maar als handelend wezen is hij in staat deze omstandigheden te wijzigen. Het marxisme moet van het determinisme gezuiverd worden en zal ook aan de dialectiek van de vrijheid vrij spel moeten laten. De communistische overweldiging van Hongarije (1956) toonde duidelijk aan hoezeer de vrijheid van de concrete mens ontkend werd. Toch bleef hij in een te zuiveren marxisme de grote kampioen van het menselijke vrijheidsstreven zien. Omstreeks 1960 taande evenwel de existentiefilosofie - het structuralisme was in opmars - en Sartres tweede hoofdwerk oefende weinig invloed uit.
In 1972 voltooide hij het derde deel van zijn grote Flaubert-studie (L'idiot de la famille) - Flaubert figureerde al opvallend in l'Être et le néant -, dat ondanks de schijn van het tegendeel een politieke inslag heeft.
De politieke activiteiten van Sartre vielen aan het eind van de jaren zestig zeer op. Hij initieerde mede het zgn. Vietnam-tribunaal. Tijdens de mei-revolutie van 1968 stelde hij zich met volle overtuiging op aan de zijde van de links-radicalen. Hij bleef ijveren voor de zelfbeschikking van het volk. De Communistische Partij was volgens hem in gebreke gebleven en had de massa van het volk van zich vervreemd. In de jaren zeventig werd zijn aandacht steeds meer opgeëist door een verslechterende gezondheid, vriendinnen en zijn eigen reputatie als linkse intellectueel.
 
   

Nieuwe pagina 1



uw eigen startpagina

© copyright WorldwideBase 2005-2009