Maximiliaan I, vaak aangeduid als Maximiliaan van Oostenrijk of van Maximiliaan van Habsburg (Wiener Neustadt 22 maart 1459 – Wels 12 jan. 1519), Duits keizer van 1493 tot 1519, aartshertog van Oostenrijk, uit het Huis Habsburg, was de zoon van keizer Frederik III. Toen de vader van zijn verloofde Maria van Bourgondië, Karel de Stoute, op 5 jan. 1477 sneuvelde, verzocht Maria aan Maximiliaan haar te verdedigen tegen de Vlaamse steden en vooral tegen koning Lodewijk XI van Frankrijk. Hij versloeg op 7 aug. 1479 de Franse troepen bij Guinegate, waardoor het onmiddellijke gevaar werd afgewend. Toen Maria, met wie hij in 1477 was gehuwd, op 27 maart 1482 aan de gevolgen van de val van een paard overleed, werd Maximiliaan voogd en regent over de Nederlanden voor hun zoontje Filips (de Schone), krachtens het door Maria enige dagen voor haar dood opgestelde testament. De Staten-Generaal erkenden aarzelend deze aanstelling, maar dwongen Maximiliaan met Frankrijk de Vrede van Atrecht (23 dec. 1482) te sluiten, waarbij verscheidene gebieden (o.m. Franche-Comté en Artesië) verloren gingen. Daarenboven moest hij naast zich een regentschapsraad over Filips dulden. In de daaropvolgende jaren kon hij echter het verzet van de Vlaamse steden tegen zijn bewind meester worden.
In Duitsland wist Maximiliaan de keurvorsten zo te bewerken, dat zij hem op de Rijksdag te Frankfurt (16 febr. 1486) tot koning kozen. Na zijn kroning (Aken 9 april 1486) verbond hij zich met Bretagne tegen Frankrijk. Toen geheel Vlaanderen voor hem dreigde verloren te gaan, trachtte Maximiliaan bij verrassing Brugge te bezetten. Dit plan mislukte, waarop de bevolking van Brugge hem gevangennam (5 febr. 1488). Hij moest aan de Staten-Generaal tal van concessies doen, waarop hij in mei 1488 werd vrijgelaten. Omdat de Franse koning Karel VIII zijn verloofde, de dochter van Maximiliaan, had weggezonden en een huwelijk was aangegaan met Maximiliaans eigen verloofde, Anna van Bretagne, bereidde Maximiliaan zich op een wraakneming voor. Voorlopig werden hem echter de handen gebonden door de successiestrijd in Hongarije en door de strijd tegen de Turken. Hij slaagde erin Oostenrijk aan de Hongaren te ontnemen. De oorlog tegen Karel VIII hield hij niet lang vol. Bij de Vrede van Senlis kreeg hij van Frankrijk Artesië, Charolais en Franche-Comté terug (23 mei 1493). Kort daarop deed hij afstand van zijn regentschap over de Nederlandse gewesten, waar zijn zoon Filips de Schone hem opvolgde. In aug. 1493 volgde Maximiliaan zijn vader als keizer op. In maart 1494 huwde hij Bianca Maria Sforza, dochter van de hertog van Milaan. In hetzelfde jaar begon opnieuw de oorlog tegen Frankrijk, die tien jaar zou duren.
Als keizer streefde Maximiliaan, die zeer begaafd, maar onbeheerst en wispelturig was en met voortdurende geldnood te kampen had, naar versmelting van de belangen van de Habsburgers met die van het Duitse Rijk. Hij wilde van zijn erflanden een stevig blok met uniform bestuur maken. Rond dit blok wilde hij het Duitse Rijk tot een hechte eenheid smeden, die als keizerrijk erfelijk in zijn familie zou blijven. Hij slaagde erin de macht van het Huis Habsburg te vergroten door een behendige huwelijkspolitiek. Het streven om eenheid in het Duitse Rijk te brengen mislukte echter. Onder zijn bewind kwamen wel tot stand een centraal gerechtshof, het Reichskammergericht (1495) en een adviserend lichaam op juridisch en staatkundig gebied, de Reichshofrat (1497), beide met bevoegdheden voor het gehele rijk. De op zijn persoonlijk initiatief opgerichte Reichshofrat moest de werking van het Reichskammergericht controleren. De Hofkammer centraliseerde te Innsbruck het financieel beheer, de Hofkanzlei werd aan de nieuwe behoeften aangepast. Ook werden keizerlijke belastingen ingevoerd en een staand leger georganiseerd, maar de weerstand van Rijksdag, vorsten en steden belette dat dit alles leidde tot de gewenste eenwording.
Na de dood van Filips de Schone werd Maximiliaan voor de tweede maal regent over de Nederlandse gewesten (1506–1515). Hij stelde zijn dochter Margaretha als landvoogdes aan. Op het einde van zijn leven trachtte hij door allerlei intriges zijn kleinzoon Karel V als zijn opvolger te doen aanwijzen. Hij overleed voordat hij zijn doel bereikt had.
Maximiliaan had een grote voorliefde voor het oude, middeleeuwse ridderideaal. Hij liet tal van specimina van de ridderliteratuur (zie ridderroman) verzamelen en schreef – met anderen – in de stijl van die literatuur twee allegorische romans, Weisskunig en Teuerdank. Als politicus betoonde Maximiliaan zich in zijn realisme en immoralisme een waar renaissancevorst, evenals in zijn daadwerkelijke belangstelling voor kunsten en wetenschappen.