Otto von Bismarck werd geboren in Schönhausen op 1 april 1815.

Deze Duitse staatsman was de zoon van de ex-ritmeester Ferdinand von Bismarck (1771–1845) en Wilhelmine Mencken (1790–1839), die uit een aanzienlijke burgerlijke liberale familie afkomstig was. Bismarck studeerde rechten te Göttingen en Berlijn. Hij koos daarna voor een ambtenarenloopbaan (hij was als regeringsreferendaris van 1836 tot 1838 verbonden aan de rechtbanken van Berlijn, Aken en Potsdam, maar achtte zich bij nader inzien daarvoor toch niet geschikt). Na zijn dienstplicht te Greifswald te hebben vervuld (1838–1839), hield hij zich met de administratie van het Pommerse en Saksische familiegoed bezig. Na de dood van zijn vader vestigde hij zich te Schönhausen. Zijn vriend Moritz von Blanckenburg bracht hem in contact met de piëtistische beweging (zie piëtisme). In deze kring vond hij Johanna von Puttkamer, met wie hij van 1847 tot 1894 gehuwd was, een zeer vrome vrouw, die hem drie kinderen schonk.
In 1847 werd Bismarck lid van de Verenigde Landdag in Pruisen, door Frederik Willem IV bijeengeroepen, en daarmee begon zijn politieke loopbaan. Als overtuigd legitimist (zie legitimisten) koos hij resoluut de uiterste rechterzijde. Zijn conservatieve Pruisisch-monarchale instelling bleef in feite tot zijn dood onverzwakt en kleurde zijn politieke opvattingen, hoe weinig dogmatisch zijn door en door realistisch en op de concrete situatie gericht staatsmanschap ook was. Die verbinding juist van zijn conservatieve grondhouding met een diplomatieke soepelheid en pragmatisme, die dikwijls op een cynisch machiavellisme neerkomen, maakt het unieke van Bismarcks historische verschijning uit. Tijdens de Maartrevolutie (zie revolutiejaar 1848) wilde hij met zijn boeren naar Berlijn om de koning tegen de liberale burgerij te verdedigen. Hij werd in 1851 Pruisisch afgevaardigde bij de nieuwe Bondsdag te Frankfurt. Tijdens de Krimoorlog, toen het tussen Oostenrijk en Rusland tot een breuk kwam, kritiseerde hij de jegens Oostenrijk te welwillende houding. Vanaf dat tijdstip werd de goede verhouding tot Rusland voor hem feitelijk een axioma van de Pruisische politiek, waaraan hij tot zijn einde heeft vastgehouden. Van 1859 tot 1862 was hij ambassadeur te St.-Petersburg, waar hij zijn diplomatieke vorming verder voltooide en tal van belangrijke relaties, o.a. met Alexander II, wist aan te knopen, die hem later goed van pas zouden komen. In 1862 werd hij overgeplaatst naar Parijs. Na het scherpe conflict tussen de nieuwe koning Wilhelm I en de liberale meerderheid van het Huis over de nieuwe legerwet dreigde er een ernstige staatscrisis, waarbij Wilhelm aan abdicatie dacht. In die situatie werd Bismarck tot het minister-presidentschap geroepen als enige die bereid was de verantwoordelijkheid voor de doorvoering van de politiek van de koning op zich te nemen. Tevens aanvaardde hij de portefeuille van Buitenlandse Zaken (8 oktober 1862).

Hij regeerde tot 1867 tegen de meerderheid van het Huis, dat hem de begrotingsgelden weigerde, waarbij hij volhield dat zijn beleid niet inconstitutioneel was en dat het Huis van Afgevaardigden later de kans moest krijgen om zijn door het Herenhuis goedgekeurde wetten alsnog te sanctioneren (Konfliktzeit). Met even grote doelbewustheid als meesterlijke berekening stuurde hij nu aan op een oplossing van de Duitse kwestie ten gunste van de Pruisische monarchie. Toen in 1863 de Sleeswijk-Holsteinse kwestie acuut werd, ging hij onbekommerd tegen de wensen van de Duitse middenklasse en het Duitse nationalisme in, door Christiaan IX van Denemarken als rechtmatig opvolger in de hertogdommen te erkennen, waarbij hij zich op de besluiten van de internationale conferentie van Londen (1852) beriep. Maar tegen het Deense streven om Sleeswijk te incorporeren, dreef hij samen met Oostenrijk bij de Bond een voorstel tot militaire interventie door. De oorlog tegen Denemarken, die weldra (jan. 1864) uitbrak, eindigde natuurlijk met een nederlaag van dat laatste land tegen het Oostenrijks-Pruisische leger. Maar Bismarck wist te verhinderen dat de Duitse kandidaat voor de hertogskroon, Frederik von Augustenburg, de opvolger werd, zoals de Duitse Bond en heel de eenheidsbeweging wensten. In plaats daarvan stelde hij de hertogdommen onder Pruisisch-Oostenrijks militair bewind buiten de Bond om (Verdrag van Gastein, 1865). Wrijvingen over dit gezamenlijk bestuur voerden tot de Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog (15 juni – eind juli 1866). Hoewel Bismarck het revolutionaire Italië aan zijn kant had weten te brengen, Rusland welwillend neutraal bleef en hij ook Napoleon III tot een afzijdige houding had kunnen bewegen (Biarritz 1866), vond hij vrijwel de gehele Bond en bovendien de Duitse publieke opinie tegenover zich. Na de snelle militaire overwinning moest hij zich met de grootste inspanning verzetten tegen de legerleiding en de koning, die een voor Oostenrijk vernederende vrede wilden, terwijl Bismarck met het oog op de toekomst Oostenrijk niet definitief kon afstoten. De Vrede van Praag werd dankzij Bismarck zeer gematigd. Pruisen was, ook als hoofd van de nieuwe Noord-Duitse Bond, de leidende mogendheid in Duitsland geworden en Oostenrijks rol in dit opzicht was definitief uitgespeeld. Na de overwinning begonnen de Pruisische oppositiepartijen bovendien bij te draaien en Bismarcks politiek werd gesanctioneerd door een Indemniteitswet (1866).