Mobutu, Joseph-Désiré,
ook Mobutu Sese-Seko (Kuku Ngbendu Wa Za Banga) (Lisala 30 okt.
1930) Zaïrees militair en staatsman, diende van 1948 tot 1956 bij de
Force Publique en werd daarna redacteur van twee in Leopoldstad (thans
Kinshasa) verschijnende kranten. Hij sloot zich in 1958 aan bij de door
Lumumba geleide Mouvement National
Congolais en bekleedde de functie van staatssecretaris in de eerste
Kongolese regering. In juli 1960 volgde zijn benoeming tot
kolonel-stafchef van het Kongolese leger. Toen Lumumba en
Kasavubu met elkaar in conflict
waren geraakt, nam hij op 14 sept. 1960 het bewind in ha nden.
Na benoeming van Ileo tot premier trok hij zich in febr. 1961 uit de
politiek terug.
Mobutu, inmiddels tot generaal gepromoveerd, werd 7 jan. 1961
bevelhebber van het Kongolese nationale leger. In de nacht van 24 op 25
nov. 1965 zette hij door een staatsgreep president Kasavubu af en
proclameerde zichzelf tot staatshoofd. Op 20 okt. 1966 nam hij ook het
premierschap op zich. Hij schakelde de oppositie uit, herstelde met
straffe hand de orde in het land en trad vaak op als bemiddelaar in
geschillen tussen Afrikaanse landen.
Sinds 1970 voerde hij een politiek van terugkeer naar de authenticiteit.
Zo werden talrijke geografische en persoonsnamen verinheemst: Kongo werd
Zaïre, hij zelf Mobutu Sese Seko. Zijn keuze tegen de
bevrijdingsbeweging MPLA in de Angolese oorlog lokte scherpe kritiek uit
in Afrika. Hoe wankel zijn positie in feite echter was, bleek bijv. in
1978, toen een opstand in het koper- en uraniumrijke Shaba (voormalig
Katanga) uitbrak en zijn regime slechts met westerse militaire hulp in
het zadel gehouden kon worden.
De toenemende binnenlandse kritiek op persoon en politiek van de
president leidde ertoe dat Mobutu in 1990 gedwongen werd de
monopoliepositie van zijn eenheidspartij, de Mouvement Populaire de la
Révolution (MPR), op te geven en andere politieke partijen toe te staan.
Muiterij in het Zaïreese leger, ontaardend in grootschalige plunderingen
en protesten tegen zijn straffe bewind, was er de oorzaak van dat hij in
sept. 1991 samen met de oppositie een regering van nationale redding
moest samenstellen.
Sinds begin jaren negentig zijn grote delen van Zaïre bestuurloos en
stortte de economie in elkaar. In 1993 introduceerde de regering een
nieuwe munt met als doel de hollende inflatie de kop in te drukken. Toen
bleek dat deze snel in waarde daalde en niet overal in Zaïre als
betaalmiddel werd geaccepteerd braken opnieuw plunderingen en muiterij
uit. In 1994 benoemde Mobutu een nieuwe regering onder premier Leon
Kengo Wa Dondo en wist Mobutu door de instroom van meer dan een miljoen
vluchtelingen in Zaïre vanuit buurland Rwanda zijn internationale
positie te verbeteren. Over de repatriëring van vluchtelingen raakte hij
in conflict met zijn premier.
Mobutu leidt aan prostaatkanker en werd hiervoor in 1996 in Zwitserland
behandeld. Tijdens zijn verblijf in Zwitserland en Frankrijk in 1996
brak in Oost-Zaïre een opstand uit tegen zijn bewind. Rebellen van het
ADFL onder leiding van
Laurent-Désiré
Kabila slaagden er in korte tijd in het gedemoraliseerde Zaïrese leger
diverse nederlagen toe te brengen en een groot deel van Zaïre te
veroveren. |
|
|
|
