Sophocles (Gr.: Sophoklès) (Colonus, bij Athene, ca. 496 v.C. – aldaar 406 of 405 v.C.), Grieks tragediedichter, zoon van een vermogend man, trad enige malen als acteur op, maar moest dit spoedig opgeven wegens zijn zwakke stem. Zijn eerste overwinning als tragediedichter behaalde hij in 468, hoewel niemand minder dan Aeschylus zijn mededinger was. Hij heeft enige malen hoge functies bekleed, zo was hij tweemaal strateeg en in 443 schatmeester. Hij stond in hoog aanzien bij zijn medeburgers. Sophocles heeft, naar klassieke bronnen vermelden, in totaal 123 drama's geschreven en bij de traditionele dichtwedstrijden 24 maal (dus met 96 stukken) de overwinning behaald. Van die stukken zijn er slechts zeven in hun geheel bewaard gebleven, alsmede aanzienlijke delen van het satyrdrama De speurders; van veel verloren stukken zijn fragmenten bewaard gebleven. De zeven bewaarde tragedies behoren alle tot de latere periode van zijn leven, maar de chronologische volgorde is onzeker.

Vermoedelijk het oudste bewaarde stuk is de Aias, het verhaal van een held die zich in zijn eer gekrenkt voelt, daardoor met waanzin geslagen een smadelijke vergissing begaat en ten slotte zelfmoord pleegt. Antigone, waarin het conflict tussen natuurwet en koninklijk (dus menselijk) bevel wordt geschilderd, is waarschijnlijk van 441 v.C.; Oedipus koning, het verhaal van de tragische ommekeer die van de trotse en zelfbewuste heerser over Thebe een verworpene en balling maakt, hoewel de schuld niet bij hem ligt, is niet lang na 430 ontstaan. Ongeveer uit dezelfde tijd dateert Vrouwen uit Trachis, dat Heracles’ dood tot onderwerp heeft. Aangenomen wordt dat Electra tussen 418 en 410 is ontstaan; hierin behandelt de dichter het onderwerp van Aeschylus’ De offerplengsters, nl. de moord op Clytaemnestra, maar op andere wijze: bij Sophocles is Electra als de aanstichtster van de moord voorgesteld. Philoctetes, met zekerheid 409 te dateren, is een psychologisch drama; Oedipus te Colonus (opgevoerd in 401, dus na Sophocles’ dood), waarin de laatste ogenblikken in het leven van de zwervende blinde koning worden geschilderd, is een meesterwerk van dramatische en lyrische kracht.

In het algemeen kan men zeggen dat van de drie grote tragici van zijn eeuw Sophocles diegene is die aan zijn stukken de sterkste structuur geeft: alle bewaarde drama's zijn ook uitermate voor het toneel geschikt. Poëtisch gesproken staat het werk van Sophocles op een peil dat hem tot de beste dichters van de wereldliteratuur doet behoren. De koorliederen zijn van een grote lyrische geladenheid, de woordenschat is rijk en doelmatig, de zinsconstructie in het algemeen vloeiend. Vrijwel nooit voert de dichter personen ten tonele die alleen maar typen zijn; iedere figuur is een persoonlijkheid. Met virtuositeit maakt Sophocles gebruik van de antithetische tekening van eigenschappen en personen. Zijn voornaamste streven is het voor ogen stellen van mensen die niet volmaakt zijn, maar wel het ideaal dichter naderen dan de meesten. Leed geeft hij weer in een bewonderenswaardige veelvuldigheid van vormen; het wapen van de tragische ironie hanteert hij op soms huiveringwekkende wijze. Sophocles vond de grondslag van de werkelijkheid in eeuwige wetten die door de goden worden bepaald, en de mens heeft zich daarnaar te voegen, ook al valt hem dit zwaar en al is het niet mogelijk die wetten te begrijpen. Daarom is een trek van pessimisme niet vreemd aan zijn werk, hoewel van wanhoop geen sprake is; onderwerping en berusting ziet de dichter als de juiste levenshouding. Sophocles’ harmonische natuur staat tussen de hartstochtelijke en impulsieve Aeschylus en de gespleten, onevenwichtige Euripides.