Xenophon (Gr.: Xenophoon) (Athene ca. 430 – Korinthe ca. 354 v.C.), Grieks schrijver, was enige tijd leerling van Socrates. In 401 nam hij als belangstellende deel aan de tocht van Cyrus de Jongere met ca. 10.000 man Griekse huurtroepen en een Perzische strijdmacht tegen diens broer Artaxerxes. Na Cyrus’ dood in de Slag bij Cunaxa bracht hij als medeleider de ‘Tienduizend’ behouden dwars door het binnenland van Klein-Azië naar Trapezus aan de Zwarte Zee en daarna langs de kust naar Pergamum (401–399). De gehele expeditie, vanaf het vertrek uit Sardes tot de terugkeer in de omgeving van de Hellespont, heeft hij later beschreven in de om haar levendige stijl en belangrijke gegevens zeer waardevolle Anabasis, die hij onder het pseudoniem Themistogenes publiceerde. Hij nam in 396 nogmaals deel aan een expeditie naar Perzië met de Spartaanse koning Agesilaus en werd na zijn deelname aan de Slag bij Coronea (394) uit zijn vaderstad verbannen. Eerst na de slag bij Leuctra (361) werd dit verbanningsdecreet opgeheven. Hij vestigde zich daarna op een landgoed bij Scillus in Elis. Zijn tweede hoofdwerk is de Hellenica, een Griekse geschiedenis in zeven boeken, een voortzetting van Thucydides’ geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog en verder een zelfstandige behandeling van de gebeurtenissen tot de slag bij Mantinea (362). De Cyropaedie (Gr.: Kurou paideia = De opvoeding van Cyrus) is een romantische en idealiserende beschrijving van de opvoeding en het koningschap van Cyrus de Oudere en de gebruiken en instellingen van de Perzen. Xenophons filosofische geschriften bevatten in de vorm van gesprekken – niet zeer diepgaande – beschouwingen op het gebied van levenswijsheid en moraal, waarbij Socrates meestal de hoofdpersoon is. Het belangrijkste werk van deze groep is de Apomnemoneumata (Gr., = Gedenkwaardige bijzonderheden), een kenschetsing van Socrates als mens, burger en denker. Voorts schreef Xenophon, evenals Plato, een Apologie van Socrates en een Symposium. Een aantrekkelijk werkje is de Oikonomikos, een gesprek over de taak van de huisvader en zijn vrouw als beheerders van huis en grondbezit. Ten slotte schreef Xenophon nog een reeks kleinere werken over speciale onderwerpen, bijv. over de jacht (Gr.: Kunègetikos) en over hetgeen een ruiter weten moet (Gr.: Peri hippikès). Van de monografieën op staatkundig en staathuishoudkundig gebied zijn de belangrijkste de Poroi (= Belastingen), voorstellen tot verbetering van de financiën van de Atheense staat behelzend. Het geschrift De staat van de Atheners (ca. 425 v.C.; uitg. d. H. Frisch, 1942, d. E. Kalinka, 21961 en d. M.J. Fontana, 1969) is ten onrechte aan hem toegeschreven.