Dvorák, Antonín

(Nelahozeves 1841 - Praag 1904)

Tsjechisch componist en dirigent. Dvorák was de oudste zoon van een dorpsslager en dorpscaféhouder. Na hem werden nog zeven kinderen geboren, zodat hij pas laat muziek kon gaan studeren en zich derhalve pas laat kon ontplooien. Mede daardoor kon hij slechts langzaam carrière maken. Van regelmatig muziekonderricht was pas sprake toen hij 14 jaar was. Zijn eerste aarzelende compositorische probeersels ontstonden twee jaar later en lieten al zien dat hij een bovengemiddeld talent bezat. Een belangstellende, redelijk bemiddelde oom bekostigde daarop zijn studie aan het conservatorium van Praag. Als 21-jarige kreeg hij een betrekking als altist in het orkest van de Tsjechische Opera te Praag. Elf jaar lang zou hij deze functie bekleden.

Intussen had hij het componeren echter niet gestaakt en waren vele werken ontstaan; in 1870 voltooide hij zijn eerste opera, Alfred, op Duitse tekst. Toch bleven tot dan toe zijn werken vrijwel onopgemerkt. Doorslaand succes had hij in 1872 met een zeer patriottische compositie voor koor en orkest: De erven van de Witte Berg . Dit werk bracht hem voldoende roem om zich uit het operaorkest te kunnen terugtrekken en zich aan compositie en directie te wijden. Ook kon hij nu in het huwelijk treden met Anna Cermak (1873).

In die tijd verbreidde zijn roem zich ook buiten de landsgrenzen. Hij raakte bekend in Wenen en sloot er vriendschap met Brahms en Von Bülow. Via hen kreeg hij nauwe connecties met de uitgever Simrock, die zich zeer voor zijn composities interesseerde. Vooral door zijn Slavische dansen (1878) groeide de belangstelling voor Dvoráks muziek nu snel. Hans von Bülow was er een vurig pleitbezorger van. Al spoedig moest Dvorák op reis. Niet minder dan negen maal bezocht hij Engeland, waar zijn muziek bijzonder hoog gewaardeerd werd. Hij ontving er vele onderscheidingen, zoals een eredoctoraat van de universiteit van Cambridge. In 1890 werd hem het eredoctoraat van de Praagse universiteit verleend.

Datzelfde jaar werd hij docent aan het conservatorium van Praag. Eervoller nog was zijn benoeming tot directeur van het conservatorium van New York. Deze functie bekleedde hij van 1892 tot 1895. Amerika was hem echter al te vreemd en te ver weg. Hij keerde terug naar Praag, waar hem nieuwe onderscheidingen te beurt vielen. Tevens werd hij in deze stad artistiek directeur van het conservatorium, wellicht de hoogste maatschappelijke positie in het Tsjechische muziekleven.

Dvoráks muziek is een bij uitstek Tsjechische muziek. Terwijl de grote, internationale en serieuze Romantiek typisch een kunst was van grote vormen (Wagner, Bruckner, Mahler, Franck), was de nationale, lichte Romantiek een muziek die zich liever in kleine vormen uitdrukte. Slechts twee meesters vormden hierop een uitzondering, namelijk Tsjaikovski, die echter `internationaal' wilde zijn en zijn Russische afkomst soms loochende, en Dvorák. Deze twee creëerden nationale, grote Romantische muziek: symfonieën, opera's, concerten, oratoria.

Tot Dvoráks orkestwerken behoren 9 symfonieën (1865-1893), waarvan nr. 9 vooral bekend werd als Uit de Nieuwe Wereld, symfonische gedichten, ouvertures, een veelgespeelde Serenade voor strijkorkest (1875), de alom bekende Slavische dansen (twee series, uit resp. 1878 en 1887) en concerten voor piano, viool en cello. Ook schreef hij kamermuziek in allerhande bezettingen, waarvan vooral bekend werden het Dumky-trio (1881) en de voortreffelijke strijkkwartetten. Met name het kwartet op. 96 in F gr.t., bijgenaamd het Negerkwartet of Amerikaanse kwartet , is beroemd geworden. Verder componeerde hij vele kerkelijke werken, zoals missen, een requiem, een Stabat Mater, een Te Deum, oratoria, cantates, opera's (waaronder Russalka, (1900), en Armida, 1903), liederen en pianomuziek.