Weber, Carl Maria (Friedrich Ernst) von

(Eutin, bij Lübeck, 1786 - Londen 1826)

Duits componist. Webers vader was leider van een rondreizend theatergezelschap, waardoor hij van kindsbeen af vertrouwd raakte met een uitgebreid opera- en toneelrepertoire. Zijn eigenlijke muziekonderwijs kreeg hij van verschillende leraren, onder wie Michael Haydn (theorie en compositie). Webers jeugdwerken zijn merendeels verloren gegaan (o.a. een opera: Die Macht der Liebe und des Weins). In 1800 ging zijn opera Das (stumme) Waldmädchen in première, in 1803 volgde Peter Schmoll und seine Nachbarn. De als zijn laatste leraar te beschouwen abbé Vogler bezorgde hem in 1804 een kapelmeesterschap aan de Opera van Breslau, een functie waarvoor Weber in alle opzichten zeer geschikt bleek. Van de hier begonnen opera Rübezahl leeft de ouverture voort als Der Beherrscher der Geister (181l). Van 1806 tot 1810 stond Weber in dienst van hertogen van Württemberg. Aan werken ontstonden in deze jaren o.a. de twee symfonieën (beide in C, 1807), het hoornconcertino (1806), een grote hoeveelheid liederen, de virtuoze Grande polonaise in Es op. 21 voor piano (1808) en de opera Silvana (deels een omwerking van Das Waldmädchen) , première 1810.

Van 1811 tot 1813 leidde Weber het leven van rondreizend pianovirtuoos, In Darmstadt richtte hij rond de figuur van abbé Vogler de zgn. Harmonischer Verein op, een soort kunstgenootschap vergelijkbaar met de latere Davidsbündler van Schumann. Ook begon hij over muziek te schrijven. Belangrijke composities uit deze tijd zijn de komische eenakter Abu Hassan , de twee concerten voor klarinet en orkest, en het fagotconcert (alle 1811). In 1813 werd Weber voor drie jaar kapelmeester aan de Opera te Praag en in 1817 kapelmeester aan de Duitse Opera in Dresden. Bijzondere populariteit verkregen de patriottische liederen voor mannenkoor Leyer und Schwert (1814-1816; tekst: Karl Theodor Körner, 1791-1813). Naast een aantal gelegenheidswerken, schreef Weber in Dresden o.a. de beroemd geworden Aufforderung zum Tanz voor piano (1819; later georkestreerd door Hector Berlioz), het Konzertstück in f klein voor piano en orkest (1821) en de muziek voor het toneelstuk Preziosa (1821). De komische opera Die drei Pintos werd in 1888 door Gustav Mahler voltooid. Veruit het belangrijkste werk echter dat in Dresden ontstond, was Der Freischütz (1821; tekst: Johann Friedrich Kind, 1768-1843). Deze opera kan inhoudelijk, maar vooral ook muzikaal, als de eerste Duitse romantische opera worden beschouwd. In de ouverture weet Weber een strakke vorm te combineren met een programmatische opzet: het karakter van het volgende drama wordt geheel aangegeven, reden waarom Webers ouvertures als zelfstandige stukken ook in de concertvorm veel gespeeld worden. Verder koppelde hij thematisch materiaal aan bepaalde situaties, hetgeen vooruitloopt op Wagners leidmotieven. Ook zijn instrumentatie, met meer aandacht voor de blazers, wijst op de toekomst, en in tegenstelling tot het Singspiel, waarmee Der Freischütz de gesproken dialoog gemeen heeft, ligt aan zijn laatste opera's een volwaardig literair libretto ten grondslag. Het grote succes van de première van Der Freischütz (Berlijn, 1821) bezorgde Weber de opdracht voor een nieuwe opera: Euryanthe (tekst: Helmina von Chézy, 1783-1856), die in 1823 in Wenen in première ging. Hierin zijn de gesproken dialogen vervangen door recitatieven. Webers derde hoofdwerk, Oberon , ontstaan in opdracht van het Covent Garden Theatre in Londen, is meer muziek bij een toneelstuk dan een echte opera. Weber reisde, ondanks zijn sterk verzwakte gezondheid, naar Londen om de première in 1826 persoonlijk te leiden. Kort daarop overleed hij aldaar. Op initiatief van Richard Wagner werd het stoffelijk overschot in 1844 naar Dresden overgebracht.