Ives, Charles (Edward)

(Danbury, Connecticut, 1874 - New York 1954)

Amerikaans componist. Ives was de zoon van George Ives, leider van een harmonieorkest en muziekleraar. Hij werd sterk beïnvloed door zijn vaders open en onderzoekende geest, vooral wat klankexperimenten (o.a. met kwarttonen) betreft. Zijn vader bracht hem zowel met de muziek voor harmonieorkest als met de klassieke muziek in aanraking, en Charles was een van de eersten bij wie een actieve belangstelling voor de Amerikaanse folklore ontwaakte; al die elementen zijn in zijn oeuvre naast en door elkaar terug te vinden. Ook letterlijk: veel van zijn werk bevat elementen uit de volksmuziek, marsen, hymnen, en ook klassieke motieven. Maar het zijn nooit zo maar citaten; voor hem betekende het waardevol materiaal waaruit iets ontwikkeld kon worden.

In zijn manuscripten vindt men veel notities waaruit blijkt dat de achtergrond van zijn muzikale invallen meestal indrukken uit het dagelijks leven zijn; bijvoorbeeld hoe twee muziekkorpsen uit tegenovergestelde richtingen langs elkaar marcheerden en verschillende marsen speelden. De hierdoor veroorzaakte opeenstapeling van klanken is stellig mede aanleiding geweest voor zijn gebruik van clusters, o.a. in de Concord sonata voor piano (1909-1915). Daarin moet een groot aantal naast elkaar liggende toetsen tegelijk (met een stuk hout) aangeslagen worden. Ook in Putnam's camp - uit de orkestcyclus Three places in New England (1903-1915) - hoort men een schijnbaar chaotisch op elkaar stuiten van twee ensembles. En in The fourth of July (1913) uit Holidays symphony voor orkest (1904-1913) is de muziek eveneens een weergave van tegelijk plaatsvindende gebeurtenissen (vuurwerk). Ives maakte reeds vroeg gebruik van technieken als atonaliteit, polyritmiek, enz., die later door anderen werden uitgewerkt. Dit vroege gebruik is opmerkelijk, omdat Ives zich van alle muzikale ontwikkelingen isoleerde. Zeer bewust had hij niet de muziek tot zijn broodwinning gemaakt, maar voor een (succesvolle) loopbaan in het verzekeringswezen gekozen. Vrij ernstige ziekten leidden er bovendien toe dat hij zijn compositorische arbeid in 1921 vrijwel helemaal opgaf. Hij liet in die jaren op eigen kosten enige van zijn werken uitgeven, maar interesse vanuit de muziekwereld kwam daarvoor pas omstreeks 1930. Pas na zijn dood kwam de werkelijke, algemene erkenning van zijn betekenis: het doorbreken van de starre regels die in zijn tijd het muziekleven nog beheersten.

Van zijn orkestwerken, waaronder vier symfonieën, werden vooral The unanswered question en Central Park in the dark (1907) uit Three outdoor scenes (1906-1911) bekend. Naast piano- en kamermuziek, schreef hij ook grotere en kleinere koorwerken (o.a. General William Booth's entrance into heaven voor koor en harmonieorkest, 1914) en de door hemzelf uitgegeven 114 songs (1884-1921).