Satie, Erik (Alfred Leslie)

(Honfleur 1866 - Arcueil-Cachan, bij Parijs, 1925)

Frans componist. Satie studeerde vanaf 1879 enkele jaren piano en harmonie aan het Parijse conservatorium. In 1887 vestigde hij zich in Montmartre als barpianist, eerst in Le Chat-Noir, later in l'Auberge du Clou. Hier ontmoette hij in 1891 Debussy. Er ontstond een vriendschap, gebaseerd op hun beider zoeken naar een eigen Franse muziek.

In 1890 sloot Satie zich aan bij het Rozenkruisersgenootschap van de mystieke Sar Péladan, waarna o.a. de Messe des pauvres voor koor en orgel (1895) ontstond. Tot zijn vroegste pianocomposities behoren Sarabandes (1887), Gymnopédies (1888) en Gnossiennes (1890). Deze muziek kenmerkt zich door invloed van gregoriaanse modi en parallel gebruikte akkoorden. Soms ontbreken maatstrepen.

In 1898 verhuisde hij naar Arcueil, een armoedige buurt van Parijs. Deze versobering weerspiegelt zich in zijn schrijfwijze. Zoals hij zich aanvankelijk verzette tegen Wagner, zo keerde hij zich nu af van het impressionisme. Hij zocht naar duidelijke melodische lijnen, schreef vaak tweestemmig polyfoon en gebruikte ostinatomotieven. Hij voorzag zijn stukken van surrealistische titels, bijv. Trois morceaux en forme de poire voor piano vierhandig (1903), misschien als reactie op een kritische opmerking van Debussy over het gebrek aan vorm in zijn werk. Om zich technisch zekerder te voelen, studeerde hij van 1905 tot 1908 contrapunt bij d'Indy en Roussel. De kennismaking met Jean Cocteau in 1915 drukte een stempel op zijn laatste levensperiode. Cocteau verzette zich tegen Wagner en streefde naar eenvoud en helderheid; hij weerde de betovering van het impressionisme. Positieve richtlijnen vond hij in de muziek van cabaret en music-hall. In de muziek van Satie en de Groupe des Six (o.a. Milhaud, Honegger, Poulenc) werden Cocteaus ideeën gerealiseerd. In 1916 verzocht Cocteau Satie om muziek te schrijven voor het ballet Parade , dat in 1917 in première ging en waaraan ook Diaghilev en Picasso hun medewerking verleenden.

Voortgaande in de lijn van versobering componeerde Satie in 1918 Socrate , een symfonisch drama voor vrouwenstem en klein orkest. De uiterste consequentie van zijn stijl vindt men in zijn zgn. musique d'ameublement, die uitdrukkelijk als achtergrondmuziek bedoeld is. Het betreft vooral filmmuziek en entr'actemuziek, in het bijzonder bij het ballet Relâche (1924).

In 1923 groepeerde zich om hem de École d'Arcueil (vier componisten, onder wie Henri Sauguet), die niet lang bijeenbleef door het overlijden van Satie in 1925. Saties muziek wordt in het algemeen gekenmerkt door nevenschikking en herhaling van korte fragmenten, waardoor hij bewust grotere structuren vermijdt, en door klankvlakken, die zijn stukken een statisch karakter geven. Naast vele pianostukken en enkele balletten, schreef Satie toneelmuziek, een aantal liederen en enige werken voor orkest.