Mendelssohn-Bartholdy, Felix (Jakob Ludwig)

(Hamburg 1809 - Leipzig 1847)

Duits componist, pianist, organist en dirigent. Mendelssohn, kleinzoon van de filosoof Moses Mendelssohn, groeide op in Berlijn, waarheen de familie in 1811 verhuisd was. Zijn muziekleraren waren Carl Wilhelm Henning (viool), Ludwig Berger (piano) en Karl Friedrich Zelter (muziektheorie en compositie). Daarnaast werd hij vertrouwd gemaakt met de literatuur en kreeg hij teken- en schilderles. Met componeren begon hij op elfjarige leeftijd (o.a. kleine opera's). In 1821 verbaasde hij Goethe met zijn begaafdheid, in 1825 oogstte hij de bewondering van Cherubini in Parijs. Een grote stimulans was dat wat hij schreef (o.a. twaalf symfonieën voor strijkorkest en vier concerten), direct kon worden uitgevoerd door het huisorkest dat hem door zijn vader ter beschikking was gesteld. Tijdens zo'n huisconcert werd ook Mendelssohns grootste meesterwerk uit deze periode en misschien wel van heel zijn oeuvre voor het eerst ten gehore gebracht, de op zeventienjarige leeftijd geschreven ouverture Ein Sommernachtstraum (1826), geïnspireerd op Shakespeares A midsummer night's dream , waarbij hij vijftien jaar later de toneelmuziek schreef. Het kort daarvoor ontstane octet voor strijkers (1825) behoort tot zijn belangrijkste kamermuziekwerken. In Berlijn verrichtte Mendelssohn in 1829 een historische daad met de eerste (door hemzelf gedirigeerde) uitvoering sedert een eeuw van de Matthäus Passion van J.S. Bach. Van 1829 tot 1832 maakte hij een aantal reizen, o.a. naar Londen, Schotland en Italië, waar hij de inspiratie opdeed voor enige van zijn belangrijkste orkestwerken: het virtuoze eerste pianoconcert (1831), de derde, zgn. Schotse symfonie (1842), de vierde, zgn. Italiaanse symfonie (1833) en de ouverture Die Hebriden (1830). Zijn reisbrieven, verlucht met eigen tekeningen en aquarellen, zijn nog steeds zeer lezenswaardig.

In 1833 werd Mendelssohn stedelijk muziekdirecteur te Düsseldorf. Hier ontstond o.a. de tweede der acht series Lieder ohne Worte , korte stemmingsstukjes voor piano, die direct zeer populair werden. In 1835 nam hij de leiding van het Gewandhaus-Orchester in Leipzig op zich. Zijn programmabeleid kenmerkte zich door de inzet niet alleen voor werk van zijn tijdgenoten, maar ook voor dat van Bach, Händel en de Weense klassieken. In 1836 leidde hij in Düsseldorf de première van zijn oratorium Paulus. In 1841 stelde hij zich in dienst van Friedrich Wilhelm IV van Pruisen, die hem tot Generalmusikdirektor benoemde. Leipzig werd in 1843 een der voornaamste muziekcentra van Europa toen Mendelssohn er het Leipziger Konservatorium oprichtte.

Tot het belangrijkste dat hij tegen het einde van zijn leven schreef, behoren het (tweede) vioolconcert (1844), de Variations sérieuses voor piano (1841), de zes orgelsonates (1844-45) en het oratorium Elias (1846). Evenals in Paulus komt in het laatste werk Mendelssohns vertrouwdheid met de oratoria van Händel naar voren.