header componisten


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

 

Franz Joseph
Haydn

 

 
   
Klik op de radio
voor een fragment



 

 

 


 

 

 

 

Haydn, Franz Joseph

(Rohrau 1732 - Wenen 1809)

Oostenrijks componist. Haydn, zoon van een wagenmaker, kon door zijn mooie stem en zijn snelle muzikale leervermogen op zijn vijfde jaar in het stadje Hainburg zijn muzikale opleiding beginnen; in 1740 werd hij gevraagd als sopraan in het knapenkoor van de Stephansdom in Wenen. Van dat koor maakte hij deel uit tot 1749 (vanaf 1745 samen met zijn broer Michael). Hoewel koorleider Georg Reutter een bekwaam componist was, heeft Haydn van deze drukbezette musicus nauwelijks iets geleerd op compositorisch gebied. Niettemin stond voor hem vast dat hij componist zou worden. Toen hij in 1749 uit het koor trad - de stemwisseling trad pas laat in - besloot hij geen opleiding tot priester te volgen, zoals zijn ouders hadden gehoopt, maar zich met losse baantjes in leven te houden. Een belangrijke bron van inkomsten vormde het componeren van en meespelen in serenades (openluchtmuziek). Die bezigheid werkte later in zijn orkestwerken vooral door in de behandeling van de blazers. Door zelfstudie leerde Haydn de klavierwerken van C.Ph.E. Bach kennen. Verder waren voor zijn muzikale vorming de lessen die hij gaf en het begeleiden van de zanglessen van de Italiaan Nicolò Porpora van belang. De laatste bracht hem in aanraking met de opera en met vooraanstaande componisten als Wagenseil, Gluck en Dittersdorf.

In 1755 kreeg hij zijn eerste aanstelling als muziekleider in Lukawitz, dankzij graaf Von Fürnberg. Deze had hem om enige strijkkwartetten verzocht, een genre dat in Haydns oeuvre een centrale plaats zou gaan innemen. Nadat de kapel in Lukawitz was opgeheven, kwam Haydn in 1761 in dienst van vorst Paul Anton Esterházy in Eisenstadt. Tot 1790 bleef hij daar in vaste dienst, maar ook daarna bleef hij met dit hof verbonden. De Esterházy's voerden een bijzonder hoge culturele standaard, vooral Nicolaus Joseph, bijgenaamd `der Prächtige', die in 1762 Paul Anton opvolgde. Haydns positie als kapelmeester bracht in deze cultuurminnende omgeving enorm veel werk zich mee. Zijn muzikale arbeid, `s zomers in Esterháza en `s winters in Eisenstadt, verrichtte hij echter nogal geïsoleerd van de grote muziekcentra, Wenen voorop. Toch wist hij in deze tijd een grote naam te verwerven, mede doordat veel hooggeplaatste persoonlijkheden naar het slot van de Esterházy's kwamen.

Haydn schreef een enorm groot aantal werken voor de Esterházy's, waaronder vele met baryton, een moeilijk te bespelen snaarinstrument, waarop Nicolaus uitblonk. Daarnaast schreef hij opdrachtwerken voor bijvoorbeeld de openbare concerten van de Loge Olympique in Parijs (zes Parijse symfonieën) en voor de kathedraal van Cadiz in Spanje (Die sieben letzte Worte Christi , 1785; in orkestvorm, later ook als strijkkwartet en als oratorium gezet). Daardoor ook kon hij in 1790, toen Nicolaus gestorven was en diens opvolger de kapel ophief, kiezen tussen een uitnodiging om naar Napels te gaan en een voor Londen.

Haydn had voor de Esterházy's vele komische opera's geschreven. De bekendste zijn: Lo speziale (1768), Le pescatrici (1769) en Il mondo della luna (1777), alle op tekst van Goldoni; verder: l'Infedeltà delusa (1773), La fedeltà premiata (1780) en l'Isola disabitata (1779, op tekst van Metastasio). Nadat hij echter opera's van Mozart, met wie hij in 1782 bevriend raakte, had leren kennen, realiseerde hij zich dat de zijne nooit een zelfde peil zouden halen. Dat was zijn voornaamste reden om de uitnodiging uit de operastad Napels af te slaan ten gunste van Londen.

Tijdens zijn verblijf in Londen (1791-1792 en 1794-1795) schreef hij de laatste twaalf van zijn in totaal ruim honderd symfonieën; zij behoren tot zijn meest gespeelde, zoals: de Oxford-symfonie (nr. 92), gespeeld ter gelegenheid van zijn benoeming tot eredoctor aan de universiteit van Oxford, de Surprise-symfonie of Symfonie met de paukenslag (nr. 94), de Militaire symfonie (nr. 100), de Klok-symfonie (nr. 101), de Drumroll-symfonie of Symfonie met de paukenroffel (nr. 103) en de laatste, de Londense symfonie (nr. 104).

Na zijn definitieve terugkeer in Wenen wijdde Haydn zich aan miscomposities en het oratorium. Tussen 1796 en 1802 verschenen zijn zes belangrijkste missen: de Paukenmesse (Missa in tempore belli , 1796), de Heiligmesse (1796), de Nelsonmesse (1798), de Theresienmesse (1800), de Schöpfungsmesse (1801) en de Harmoniemesse (1802). In die zelfde jaren ontstonden tevens zijn twee grote oratoria: Die Schöpfung (1798) en Die Jahreszeiten (1801). Met deze werken kwam een eind aan zijn geweldige scheppingskracht en na zijn dood, in 1809, raakte hij vrij snel in de vergetelheid. Zijn roem werd verdrongen door die van Beethoven en van de daaropvolgende romantische generaties.

Haydn, Mozart en Beethoven worden samen wel de Weense klassieken of eerste Weense School genoemd.

In Haydns symfonieën laat zich een belangrijk stuk muziekgeschiedenis lezen, omdat daarin de ontwikkeling naar de evenwichtige vierdelige vorm van de klassieke en romantische symfonie werd voltooid, waarin het langzame tweede deel door een menuet (later bij Beethoven een scherzo) wordt gevolgd. In deze symfonieën kreeg, evenals in bijvoorbeeld de klaviersonates en de strijkkwartetten, de sonatevorm (vooral in de eerste delen toegepast) ook een evenwichtiger uitwerking van het thematisch materiaal. Daarnaast is Haydns invloed op de hele erop volgende kwartetliteratuur van belang, doordat hij de combinatie van vier strijkers uit de sfeer haalde van de barokke triosonates (twee violen tegen een basso continuo van alt en cello) en de vier instrumenten op een gelijkwaardig niveau plaatste.

De kwartetten (83 in totaal) hebben de herleving van de waardering voor Haydn in de 20e eeuw ingeluid, met uitgaven van verzamelde werken en de diepgaande Werkenverzeichnis door de Nederlander Anthony van Hoboken (1887-1983). Haydns eigentijdse succes leidde ertoe dat onnoemelijk veel symfonieën, klavierwerken en kamermuziek van tweederangs componisten onder zijn naam werden uitgegeven, hetgeen nog steeds een aantal toeschrijvingen dubieus maakt.

 
   

Nieuwe pagina 1



uw eigen startpagina

© copyright WorldwideBase 2005-2009