Chopin, Frédéric (François)

(ook: Fryderyk Franciszek; Zelazowa-Wola, bij Warschau, 1810 - Parijs 1849)

Pools componist en pianist. Chopin heeft de pianoliteratuur verrijkt met een groot aantal lyrische klavierwerken. Zijn muziek vond in Liszt en Schumann uitnemende pleitbezorgers, zij het dat zij aan zijn werk een al te literaire betekenis hebben toegekend.

 

Leven

Chopin werd geboren uit Frans-Poolse ouders. Zeer vroeg kreeg hij pianolessen van de Boheemse pedagoog Adalbert Zywny (1756-1842), en later, aan het conservatorium van Warschau, piano- en compositielessen van Józef Elsner, die voor Chopins vorming van grote betekenis is geweest. Nog tijdens zijn studie trad Chopin regelmatig op; in het openbaar en, voor de Poolse aristocratie, in besloten kring. In 1829 ondernam hij met enkele vrienden zijn eerste grote reis naar het buitenland (Wenen, Dresden). Eind 1830 ging hij wederom naar Wenen en vandaar het volgend jaar via München naar Parijs. Na de Poolse revolutie en de bezetting van Polen door Rusland (1831) keerde hij niet meer naar zijn vaderland terug.

Chopins eerste concert in Parijs werd een triomf; hij werd een veelgevraagd pianoleraar en een bewonderd lid van het gezelschapsleven. Hier kwam hij in contact met de grote schrijvers van die tijd: Heine, Balzac, Gautier, George Sand. De laatste, die hij in december 1836 ontmoette, zou tien jaar lang (1837-1847) zijn metgezellin worden. Zij reisde met hem naar Mallorca (winter 1838/39), toen de eerste tekenen van tuberculose zich bij hem openbaarden. De winters brachten zij veelal door in Parijs, de zomers op haar landgoed Nohant, waar vele van Chopins composities ontstonden. In 1847 verliet zij hem. Het volgende jaar maakte Chopin, gedwongen door geldgebrek, een concertreis naar Engeland en Schotland. Zwaar ziek keerde hij terug naar Parijs, waar hij het jaar daarop overleed.

Werken

Chopins eerste opus, een rondeau voor piano, werd in 1825 uitgegeven. De piano is steeds zijn werkgebied gebleven; als weinig anderen heeft hij juist aan die beperking zijn kracht ontleend. Beethoven heeft opmerkelijk weinig invloed op Chopins muziek uitgeoefend, hetgeen in de eerste helft van de 19e eeuw een uitzondering was. Vooral de pianowerken van Weber, Hummel, Dussek en Field hebben het karakter van zijn werk bepaald, buiten de klaviermuziek, de Italiaanse opera (Bellini) en de Poolse muziek. Chopins liefde voor de Poolse volksmuziek blijkt uit de pianobegeleidingen bij een reeks volksliederen, de fantasie op Poolse liederen en de op Poolse muziek geïnspireerde mazurka's en polonaises. Uit zijn Poolse tijd dateren een aantal klavierwerken en de beide pianoconcerten (1829 en 1830). De orkestratie en de vormgeving van deze concerten zijn zwak; zij tonen Chopin buiten zijn eigenlijke specialisme: het lyrische, korte pianostuk.

Van 1832 af werden Chopins werken regelmatig uitgegeven. Zijn oeuvre voor piano solo bestaat uit 27 etudes, 25 preludes, 19 nocturnes, 52 mazurka's, 13 polonaises, 15 walsen, 4 balladen, 4 impromptu's, 4 scherzi, 3 sonates, 1 barcarolle, 1 berceuse en een aantal kleinere werken. Hij schreef voorts een bescheiden aantal werken in kamermuziekbezetting (werken voor cello en piano, een klaviertrio).

In Chopins oeuvre valt geen stilistische ontwikkeling waar te nemen; wel weerspiegelt zich een toenemende melancholie. Technisch betekenen zijn melodiek en vooral ornamentiek belangrijke vernieuwingen. Zijn veelvuldig rubato dient als ritmisch rubato opgevat te worden, niet als temporubato (uitlating van Chopins leerling Karl Mikuli: `Im Tempohalten war Chopin unerbittlich'). De stijl van de Chopin-vertolking is lang beïnvloed geweest door Robert Schumann en Franz Liszt, die Chopins werken dikwijls een buitenmuzikale, literaire inhoud hebben gegeven. Deze invloed is tot ver in de 20e eeuw merkbaar geweest (o.a. bij de Franse pianist en dirigent Alfred Cortot, 1877-1962). Daarna heeft een `ontromantisering' van Chopins muziek de oorspronkelijke bedoelingen van de componist weer te voorschijn gebracht. Vooral in Polen is in vele publicaties gewezen op de onjuistheid van de vermeende literaire achtergronden en is men Chopins muziek weer duidelijk in verband gaan zien met die van zijn onmiddellijke voorgangers.