Händel, Georg Friedrich

(ook: George Frideric Handel; Halle 1685 - Londen 1759)


Händel kreeg in 1694 les van Friedrich Wilhelm Zachov (1662-1712), die de basis legde voor zijn latere stijl. In 1703 vertrok hij naar Hamburg, waar hij zijn eerste opera, Almira (1705), componeerde en zijn eerste Johannes Passion (1704), op tekst van Christian Postel (1658-1705). Van 1706 tot 1710 verbleef hij in Italië. Zijn daar geschreven cantates en opera's (Rodrigo , 1707, en vooral Agrippina , 1709) maakten hem in heel Europa bekend. In 1710 aanvaardde hij de functie van hofcomponist in Hannover, als opvolger van Agostino Steffani. Datzelfde jaar was hij enige tijd in Londen, waar zijn nieuwe opera Rinaldo een groot succes werd. Twee jaar later keerde hij naar Londen terug; in 1713 schreef hij daar, waarschijnlijk in opdracht van het hof, zijn Utrecht Te Deum ter gelegenheid van de vrede van Utrecht.

Toen hij in 1716 weer korte tijd in Duitsland was, componeerde hij een tweede Johannes Passion , ditmaal op tekst van Heinrich Brockes (1680-1747). Het Utrecht Te Deum had Händel een vaste plaats bezorgd in het Engelse muziekleven. Met de 12 Chandos anthems , genoemd naar zijn beschermer, de latere hertog van Chandos, bouwde hij voort op de Engelse liturgische koortradities. In deze periode (1717-1720) ontstonden ook de klavecimbelsuites en de concerti op. 3.

In 1719 werd Händel componist-dirigent van de pas opgerichte Royal Academy of Music. Een reeks opera's kwam tot stand: o.a. Radamisto (1720), Floridante (1721), Ottone (1723), Giulio Cesare (1724), Rodelinda (1725), Alessandro (1726), Admeto (1727) en Siroë (1728). Toen de Academy in 1728 bankroet ging, namen Händel en zijn manager Johann Jakob Heidegger (1666-1749) haar over, welke nieuwe onderneming tot 1733 bleef bestaan; daarna begon Händel een gezelschap in Covent Garden. Wederom ontstonden nieuwe opera's: Poro (1731), Ezio (1732), Orlando (1733), Ariodante (1735), Alcina (1735), Atalanta (1736) en Berenice (1737).

Rivalen van Händel waren vooral Nicolò Porpora en Johann Adolf Hasse, de leiders van een tweede Londens operagezelschap, dat de steun genoot van het anti-Duitse gedeelte van de Londense adel onder leiding van de prins van Wales. In 1737 gingen beide gezelschappen failliet; bovendien werd Händel getroffen door een beroerte, en hij vertrok naar Aken om genezing te zoeken.

Terug in Londen, hield hij zich nog enkele jaren met de opera bezig, doch het ware klimaat voor de Italiaanse opera was vrijwel verdwenen. Al in 1728 was The beggar's opera (tekst: John Gay, muziek: John Christopher Pepusch) in première gegaan, een politieke satire en tevens een parodie op de eigenaardigheden van de aristocratische opera seria. Tot Händels laatste opera's behoren: Faramondo (1738), Serse (1738), Imeneo (1740) en Deidamia (1741). Zij hadden echter weinig succes.

Inmiddels had Händel zijn eerste oratoria gecomponeerd, die grote indruk hadden gemaakt. Nieuwe volgden elkaar snel op: Saul en Israel in Egypt (1739), Messiah en Samson (1742), Semele en Joseph (1744), Judas Maccabeus (1746), Joshua (1748), Solomon (1749) en Jephta (1752). Händel bleef een voorkeur houden voor dramatische scènes en koos zijn helden bij voorkeur uit het Oude Testament. Nieuw was de wijze waarop hij het koor bij de handeling betrok, als deelnemer aan het drama.

In 1753 werd Händel blind; zes jaar later stierf hij en werd begraven in de Londense Westminster Abbey.

Händel is een van de belangrijkste componisten van de 18e eeuw geweest, dikwijls in één adem genoemd met Bach. Bach bleef echter Duitser en `provinciaal'; Händel werd wereldburger, hof- en operacomponist. In Händels muziek, ook in de instrumentale, hoort men steeds de menselijke stem; Bach bleef, ook in zijn vocale muziek, instrumentaal.

Händels opera's behoren tot het belangrijkste deel van zijn oeuvre. Met zijn koororatoria schiep hij een nieuw genre, dat door Haydn, na diens bezoek aan Engeland, werd voortgezet. In zijn instrumentale muziek, waarvan de 12 concerti grossi op. 6 (1739) een hoogtepunt vormen, bouwde hij voort op de door Corelli ontwikkelde concertovorm. De Water music (ca. 1717) en de Music for the royal fireworks (1749) zijn in de suitevorm geschreven.

Händels oeuvre is zeer uitgebreid: 44 opera's, 20 oratoria, oden en pastorales, 20 anthems, 2 passionen, 26 meest wereldlijke cantates, 23 concerti grossi, 18 orgelconcerten, 2 orkestsuites en voorts een grote hoeveelheid vocale en instrumentale kamermuziek. Friedrich Chrysander (1826-1901) verzorgde de uitgave van Händels werken in 105 banden voor de Deutsche Händel Gesellschaft.