Telemann, Georg Philipp

(Maagdenburg 1681 - Hamburg 1767)

Duits componist. Telemann studeerde rechten te Leipzig, waar hij zijn muzikale activiteiten begon te ontplooien. Hij richtte een Collegium Musicum van universitaire studenten op en werd organist aan een der kerken. In 1704 verbleef hij enige tijd in Polen, waar hij sterk onder indruk van vooral de Poolse dansen kwam, wat in het bijzonder in zijn instrumentale werken doorgewerkt heeft. Daarnaast gebruikte hij ook Duitse en Italiaanse volkse motieven. In 1703 kwam hij in dienst van de vorst te Eisenach, waar hij o.a. zijn grote tijdgenoot J.S. Bach leerde kennen. Vervolgens werkte hij in Frankfurt, Gotha en Weimar, tot hij in 1721 in Hamburg benoemd werd als leider van een kerkkoor en een orkest. Hij bleef daar de rest van zijn leven.

Telemann werd alom hooggewaardeerd en tijdens zijn leven werd zijn muziek hoger aangeslagen dan die van bijvoorbeeld Bach. Dit blijkt o.a. uit het feit dat Leipzig in 1722 Telemann als cantor wilde benoemen, en men na diens weigering `dan maar genoegen nam' met Bach. In de 19e eeuw werd Telemann afgedaan als een modieuze veelschrijver, en pas in de 20e eeuw begon een herwaardering van zijn muziek.

Telemann is een Duitse vertegenwoordiger van de galante stijl. Zijn fuga's en fantasieën (o.a. Fugues légères et petite jeux à clavessin seul , 1739) zijn hiervan de beste voorbeelden. Zij zijn voornamelijk tweestemmig en hebben een eenvoudige, heldere structuur. De themabehandeling is weinig ontwikkeld, maar de motieven worden op kunstige manier verwerkt. In verhouding tot de Franse klavecinisten worden zijn werken gekenmerkt door een matigheid in versieringen. De vrij simpele polyfone techniek wordt gepaard aan een homofone schrijfwijze. Deze alternerende, lichtvoetige stijl geeft een delicaat karakter aan de stukken. De neiging om de vormen doorzichtig te houden, is in al zijn instrumentale stukken, voornamelijk sonates en suites (ca. 1000), aanwezig. Telemann kan geen vernieuwer in de muziek genoemd worden, maar zijn oeuvre toont wel alle facetten van de muzikale ontwikkelingen van zijn tijd. Hij schreef werken in de vorm van de vierdelige sonata da chiesa (stijl van Corelli), driedelige sonates en concerten (stijl van Vivaldi), suites naar het Franse voorbeeld (Lully), opera's (40), oratoria (6), passiemuzieken (44) en kerkelijke werken. Ook was hij theoretisch werkzaam; in 1730 gaf hij het Evangelisch musikalisches Liederbuch uit, waarin harmonische verbindingen als door Rameau ingevoerd, beschreven staan. Van zijn oeuvre, waarvan zeer veel verloren is gegaan, zijn vooral de instrumentale werken geliefd gebleven; vooral de drie banden Musique de table (1733) zijn zeer bekend, met werken voor verschillende bezettingen, van solomuziek tot orkestwerken. Van zijn opera's is de fragmentarisch overgeleverde Pimpinone (1725) een zeer vroeg voorbeeld van de buffo-stijl.