Cage, John

(Los Angeles 1912 - New York 1992)

Amerikaans componist, pianist en docent. Cage is een van de belangrijkste en meest controversiële figuren in de 20e-eeuwse muziekgeschiedenis. Hij heeft met zijn ideeën over muziek en esthetiek de westerse avant-garde diepgaand beïnvloed en een brug geslagen tussen oosterse en westerse filosofie. Zijn experimenten met klank en toeval hebben veel moderne Amerikaanse en Europese componisten geïnspireerd. Voor zijn grensverleggende compositiestijl en multidisciplinaire opvatting van de muziekkunst werd hij met diverse prijzen bekroond.

Cage studeerde compositie bij Henry Cowell in New York en bij Arnold Schönberg in Los Angeles. Hij had een sterke voorkeur voor experimenten met niet-muzikale geluiden, vooral met slagwerkklanken. Ook was hij geïnteresseerd in de combinatie dans en muziek. Vanaf 1942 werkte hij intensief samen met de choreograaf Merce Cunningham en diens Dance Company. Als muzikaal directeur schreef Cage een groot aantal partituren voor dit ensemble.

De composities 4'33'' en Imaginary landscape no. 4 (beide 1952) illustreren zijn grensverleggende manier van componeren. Het eerste werk, in drie delen, bestaat uit een stilte die even lang moet duren als de titel aangeeft; het tweede is geschreven voor twaalf radiotoestellen die volgens een schema op willekeurige, steeds wisselende stations worden afgesteld en beurtelings hard, zacht of niet `spelen'.

Nadat Cage begin jaren vijftig had kennisgemaakt met het Chinese orakelboek I Ching, introduceerde hij het begrip `toeval' in zijn muziek. Hij streefde naar het uitschakelen van menselijke controle en naar een grotere rol van het toeval bij het tot stand komen van muzikale en buitenmuzikale geluiden. Onder invloed van de Indische filosofie en het zenboeddhisme definieerde hij muziek als `een doelloos spel', een weerspiegeling van de natuur, die hij zag als `onbepaald, wisselvallig, zonder bedoeling'. Het aandeel van de componist bij het rangschikken van de geluiden diende gebaseerd te zijn op een maximum aan belangeloosheid in filosofische zin. Deze houding wordt nader gedefinieerd in Cages lezingen en essayistisch werk (gebundeld in o.a. Silence, 1961). Dit filosofisch streven ging samen met een accent op het theatrale element in zijn werk. Kenmerkend is het happening-karakter: het gelijktijdig plaatsvinden van ongelijksoortige gebeurtenissen (Water walk, 1958).

Beroemd is zijn percussieve piano, de `prepared piano, met tussen de snaren stukjes kurk, rubber, glas en hout. In de jaren vijftig schreef Cage verschillende pianostukken (Music for piano 1-84, 1952-1956, 34.46.776 for a pianist voor prepared piano, 1954) en elektronische werken (Williams mix, 1952, Fontana mix, 1958). Cage heeft steeds grote interesse in elektronische muziek gehad: zijn eerste elektronische partituur, Imaginary landscape nr. 1, schreef hij al in 1939.

Eind jaren vijftig begon Cage met de reeks Variations (1958-1966), een compositie in zes delen. Ook dit werk is heel origineel gecomponeerd: de derde variatie (1962-1963) is bedoeld voor `een willekeurig aantal mensen, dat willekeurige handelingen uitvoert', terwijl de vierde (1963) is aangeduid als `voor een willekeurig aantal spelers, willekeurige geluiden of combinaties van geluiden, teweeggebracht door willekeurige middelen, met of zonder andere activiteiten'. Tot Cages composities behoren verder: The seasons (1947), Concerto voor prepared piano en kamerorkest (1951), Music of changes (1951), Speech (1955),D> Bird cage (1972), Quartets I-VIII (1976), Concerto grosso voor 4 tv-sets en 12 radio's (1979), Dialog voor dirigenten (1979), Litany for the whale voor twee stemmen (1980), A collection of rocks voor koor en orkest (1984), Haikai voor gamelan (1986), Europeras 1-4 (1987-1989), Haikai voor fluit en zoomoozofoon (1990), 108 for large orchestra (1991) en Thirteen voor ensemble (1992).