Hindemith, Paul

(Hanau 1895 - Frankfurt am Main 1963)

Duits componist, dirigent en muziekpedagoog. Hindemith werd in 1909 toegelaten tot het Hochsche Conservatorium in Frankfurt am Main, met viool en compositie als hoofdvakken. Zijn loopbaan als uitvoerend toonkunstenaar begon hij in 1915 als concertmeester van het orkest van de Frankfurter Opera. Verder speelde hij als tweede violist en altist in verschillende strijkkwartetten (tot 1929) en trad hij op als solist (altviool en viola d'amore) en - steeds veelvuldiger - als dirigent.

Als componist kreeg hij voor het eerst bekendheid toen hij deelnam aan de muziekdagen van Donaueschingen en zijn tweede strijkkwartet er (in 1921) goed ontvangen werd. Aan deze jaarlijkse muziekmanifestatie heeft hij tot 1929 (1921-1926 in Donaueschingen, 1927-1929 in Baden-Baden) vooral als organisator meegewerkt. In 1927 werd hij benoemd tot compositieleraar aan de Staatliche Hochschule für Musik in Berlijn, waar hij ook het bespelen van oude instrumenten bestudeerde. Deze post moest hij in 1934 onder het nazi-regime opgeven. Na enige jaren van bemoeienis met het Turkse muziekleven en ook van concertreizen, vestigde hij zich in 1940 in de Verenigde Staten. Tot 1953 doceerde hij aan Yale University, waar hij tevens veel uitvoeringen van oude koorwerken en middeleeuwse muziek verzorgde. Vanaf 1951 combineerde hij dit werk met een leerstoel aan de universiteit van Zürich, welke post hij tot 1957 bezette. Daarna maakte hij, tot aan zijn dood, nog een aantal belangrijke concertreizen over de hele wereld.

Een gedegen vakmanschap en beheersing van veel instrumenten leidden tot een uiterst verzorgde vorm en instrumentatie van zijn werken, met een sterk contrapuntisch karakter en een eigen melodiek, die vooral in latere werken erg lyrisch is. Uit zijn eerste compositieperiode zijn vooral zijn kamermuziekwerken van belang; daarin zette hij zich tegen de overdaad van de laat-Romantiek af met heldere, maar vaak voor die tijd ook hard gekleurde klankstructuren. De liederencyclus Das Marienleben (1923), op teksten van Rainer Maria Rilke, heeft in het liederengenre grote invloed gehad.

Uit zijn tweede scheppingsperiode is de aan de gelijknamige opera ontleende symfonie Mathis der Maler (1934) het hoogtepunt. In deze periode lag de nadruk duidelijk op grotere werken, qua vorm en bezetting, met o.a. de opera Cardillac (1926) en het oratorium Das Unaufhörliche (1931). De werken uit deze tijd worden steeds duidelijker tonaal gebonden (Hindemith heeft de atonale schrijfwijze nooit willen aanwenden) en ook zijn belangstelling voor oude muziek komt tot uiting in bijvoorbeeld Mathis der Maler , waarin het Oud-Duitse volkslied herleefde.

In zijn laatste periode trad de symboliek op de voorgrond, met als meest opmerkelijke werk de opera Die Harmonie der Welt (1957), op eigen tekst. Zijn onafhankelijke muzikale denken had zich al eerder gemanifesteerd in het jeugdspel Wir bauen eine Stadt (1930), dat simpele techniek stelde tegenover de incrowdsfeer van veel componisten. Zijn denkbeelden heeft hij ook uiteengezet in enkele theoretische geschriften, o.a. Unterweisung im Tonsatz (1937) en A composer's world (1952).