We hadden het al uitgebreid over probleemgedrag, maar het woord of het begrip 'probleemgedrag' is natuurlijk nogal vaag.  Dit soort blijvend ongewenst gedrag uit zich in bepaalde typische gedragingen, zoals bijvoorbeeld 'agressiviteit'.
Wanneer we spreken over agressie, dan hebben we het automatisch over het gebruiken van 'geweld'.

Agressie is een diepe emotie die in elke leeftijdsfase een rol speelt. Schoppen, bijten, slaan of schreeuwen kun je onder agressief gedrag verstaan. De mate waarin agressief gedrag naar buiten komt, kan per kind verschillen. De aanleg van het kind kan hierbij een rol spelen. De uiting van agressief gedrag vindt meestal plaats in situaties die het kind niet aankan.

Het wordt trouwens in onze hedendaagse maatschappij de laatste tijd steeds duidelijker dat agressie en geweld in onze samenleving toenemen. Daar worden tal van verklaringen voor gegeven. Zo worden mensen onder andere harder en agressiever als zij het gevoel hebben de greep op hun leven te verliezen, wanneer zij bemerken dat het onrecht in de wereld toeneemt, als ze beseffen dat ze op één of andere manier uitgebuit of geleefd worden, of wanneer ze te maken hebben met een reeks van tegenslagen. Maar ook de verheerlijking van geweld in de media wordt als één van de oorzaken genoemd, en terecht.  Kinderen zijn nu eenmaal gedreven TV en PC aanhangers geworden, die zonder het minste probleem dagelijks hun portie geweld verteren.  En daar speelt onze businesswereld graag op in ... de tijd dat de lieve Sint de kinderen verwende met verantwoord, sociaal, menselijk en leerrijk speelgoed is voorbij .... de folders en het assortiment in de speelgoedwinkels getuigen van de overgang naar de wereld van 'de macht' en 'het geweld' !

Voor het ontstaan van agressief gedrag bij kinderen zijn verschillende, nogal uitleenlopende theorieën, die mekaar vaak heftig tegenspreken :

• agressie is aangeboren en wordt als een normale menselijke eigenschap beschouwd;
• agressie wordt aangeleerd, want kinderen zijn van nature niet agressief;
• agressie ontstaat door frustratie kinderen zijn nooit zonder reden agressief. Hierbij gaat het om gevoelens van angst, jaloezie, onmacht, verveling en zich in de steek gelaten voelen.
  Een kind gebruikt agressie om zijn gevoelsleven te uiten. Negatieve gevoelens die iedereen van tijd tot tijd heeft, kunnen zo een uitweg vinden.

Sommige jongeren zijn agressief. Ze roepen in de klas of slingeren leerkrachten grofheden in het gezicht. Buiten klas of school gaan ze soms nog een stap verder en gebruiken ze meer hardhandige middelen om zich te uiten of om hun zin te krijgen. De meesten zijn al agressief van in het basisonderwijs. Scholen kennen wel de verhalen van leerlingen die al vroeg in hun schoolcarrière uitblonken door agressief gedrag. «Je wordt ermee geboren», zegt men dan, maar dat blijkt een ernstige misvatting te zijn.

Onderzoek wijst uit dat agressie niet aangeboren is, maar aangeleerd wordt. Het ontwikkelt zich vooral in de opvoedingsrelaties. Veel hangt af van de manier waarop ouders met hun kinderen omgaan. Zijn ze consequent in hun opvoeding? Trekken ze duidelijke grenzen? Hoe is de algemene situatie thuis? De opvoeding is dus cruciaal. Vandaar dat kinderen uit kansarme milieus - in ons land één op vijftig - vaker agressief gedrag zullen vertonen dan andere. Daarentegen kunnen factoren als echtscheiding, geldproblemen, horrorfilms agressief gedrag wel bevorderen, maar niet automatisch veroorzaken.

Hoe onkundiger ouders zijn in hun opvoeding, hoe agressiever kinderen worden, zeggen onderzoekers. Agressie is gemakkelijk, het loont vlug. Het wordt een huisstijl en die neemt de leerling mee naar school. En daar komt het probleem boven. Agressieve kinderen zijn minder sociaal vaardig. Ze leren hun gedrag niet bijsturen. Ze hebben het moeilijk met de eisen die de school stelt. Mogelijk zullen ze minder goed presteren, minder goed vrienden maken, gedragsproblemen etaleren. Uiteindelijk zullen ze voortdurend normen overschrijden. De bestraffingen die daarop volgen, maken hen nog agressiever.

Ruim een derde van de Vlaamse leerkrachten merkt de laatste vijf jaar meer geweld op school. De toename is het sterkst in het kleuter- en het lager onderwijs, maar ook in het secundair is er een stijging. Sommige leerkrachten voelen zich zelfs niet meer veilig in en rond de school. Agressie, met woorden of met daden, wordt het vaakst van al gesanctioneerd. Het is de belangrijkste reden waarom leerlingen van school worden verwijderd. Maar vaak schijnen sancties agressie veeleer in de hand te werken. 
De volgende enquête van 'Klasse' toont dit duidelijk aan :

Af en toe verschijnen in de media alarmerende berichten over geweld op school. In ons land valt het blijkbaar nog mee, maar toch merken ruim vier op tien Vlaamse leraars de laatste vijf jaar meer geweld op school. Vooral bij de jongste leerlingen en de kleuters. Een juf getuigt : "Kinderen die met z'n tweeën een andere kleuter aanpakken en hem met het hoofd tegen de bank slaan en zo. Maar die toename verbaast me niet. Enerzijds is de druk op het kind gestegen. Ze hebben te weinig tijd om kind te zijn. Ouders eisen meer en meer van hen. Een kind van vier dat naar de turnles moet, een kind van vijf dat vioolles volgt, enzovoort.  Anderzijds zijn er de kinderen uit kansarme gezinnen. Die zijn sowieso agressiever."

Agressie lokt agressie uit. Veel leerkrachten beseffen niet dat agressieve leerlingen sociaal minder vaardig zijn en laten zich vangen door het bravouremasker dat deze leerlingen dragen.

Agressie op school heeft drie gezichten. Zo zijn er de individuele agressoren, die men meestal al jaren kent. Dan zijn er de meelopers, die de agressor in zijn rol bevestigen en meedoen, maar die zelden het initiatief zullen nemen. Ook die kent men wel. Ten slotte is er de moeilijker definieerbare agressie: vandalisme, groepsagressie, lastige klassen, leerkrachten die duidelijk meer worden gepest dan andere. Vaak maakt een school de fout deze groep te willen herleiden tot één van de vorige categorieën: men zoekt een zwart schaap. Dat groepsagressie een groepsgebonden aanpak vraagt, komt men pas met scha en schande aan de weet.

Op het moment zelf dat een kind agressief gedrag vertoont, kun je het best als volgt reageren:

• zorg dat het kind ophoudt met bijten, slaan en schoppen of schreeuwen;
• zorg ervoor dat andere kinderen niet terugbijten, terugschoppen of terugslaan;
• probeer het gedrag om te buigen door het kind bijvoorbeeld in een pop te laten bijten, in een emmer te laten spugen of ergens anders te laten schreeuwen;
• probeer voor jezelf te achterhalen waarom het kind op dat moment agressief gedrag vertoont; stel de waarom-vraag aan jezelf en niet aan het kind, want dat werkt verwarrend voor het kind en kan de agressie versterken;
• blijf zelf rustig en ontspannen;
• beheers eventuele agressieve gevoelens bij jezelf;
• accepteer slaan en gooien niet, maar de gevoelens bij het kind wel.

Op lange termijn moet je vooral op het volgende bedacht zijn:

• blijf positieve dingen in het kind zien en benadruk goed gedrag;
• help het kind bij het vinden van manieren om gevoelens op een andere wijze te uiten;
• stel niet te hoge eisen aan het kind;
• probeer bij extreem gedrag te achterhalen wat de oorzaken voor het gedrag zijn;
• ga na of het kind zich thuis en op school anders gedraagt;
• maak eventueel samen een plan van aanpak;
• dwing de kinderen niet altijd alles samen te doen of te delen;
• verbied niet elke ruzie en bemoei je er niet altijd mee want het gaat niet altijd om agressief gedrag;
• wees rechtvaardig en onpartijdig, maar kom wel op voor degene die verdrukt dreigt te worden;
• zorg dat je consequent bent in de regels die gesteld zijn, dat wil zeggen dat je standvastig en duidelijk moet zijn, niet streng en autoritair.