Wanneer we spreken over droogte, dan is het belangrijk in welke context we het woord zien. Met het woord 'droogte' wordt in de meteorologie of weerkunde bedoeld dat er een bepaalde periode geen neerslag valt. Deze droge perioden in het totale weerbeeld zijn geen zeldzaamheid en niet gevaarlijk, en berokkenen de mens dan ook geen drastische problemen.
Erger wordt het wanneer we spreken over 'extreme droogte'. Dan hoort het woord droogte niet meer thuis onder de normale weersomstandigheden, maar wordt het een fenomeen, een natuurverschijnsel. Extreme droogte is verraderlijk, krijgt geleidelijk een gebied of streek in zijn greep en verstevigt die greep in de loop van de tijd. In ernstige gevallen kan de droogte jaren duren, in grote delen van een continent heersen, een verwoestend effect hebben op de landbouw en hongersnood veroorzaken. Op dat moment wordt het een natuurfenomeen wat bedreigend en zelfs dodelijks is voor de natuur en voor de mensheid. In deze context kan droogte dus helemaal niet gelijkgesteld worden aan weinig regenval. Regen is niet gelijk verdeeld over de wereld en op sommige plaatsen zal het altijd meer regenen dan op andere. In woestijnen regent het per definitie weinig.
Tropische gebieden kennen ook duidelijk onderscheiden natte en droge seizoenen. Daarom is droogte een relatief begrip, gebaseerd op de verwachte regenval in een gebied in een bepaalde tijd van het jaar. Hoewel droge perioden gestimuleerd kunnen worden door menselijke activiteiten, zijn het natuurlijke terugkerende gebeurtenissen.

De exacte definities van droogte zijn zeer verschillend van land tot land. In de V.S. wordt deze term over het algemeen gebruikt wanneer een uitgestrekt gebied gedurende een periode van 21 dagen maximaal 30% van de normale regenval ontvangt.
In Australië zegt men dat een streek aan droogte lijdt als die streek minder dan 10% van haar normale regenval in een jaar ontvangt, terwijl in India over droogte wordt gesproken als de jaarlijkse regenval minder is dan 75% van de gemiddelde regenval.

De 'Palmer Drought Severity Index' is een geperfectioneerd systeem voor het meten van droogte. Hierin wordt een balans opgemaakt tussen enerzijds het binnenkomende water in de vorm van neerslag en de opgeslagen hoeveelheid vocht in de grond, en anderzijds het uitgaande water in de vorm van verdamping van land- en wateroppervlakten en de opname en afgifte van vocht uit de bodem door planten. Deze informatie wordt vervolgens afgezet tegen klimatologische gegevens en uitgedrukt in een negatief of positief getal dat het waterniveau van het gebied aangeeft. Scores tussen +2 en -2, bijvoorbeeld wijzen op normale omstandigheden. Scores tussen -2 en -3 wijzen op matige droogte en scores tussen -3 en -4 wijzen op ernstige droogte. Alles onder -4 wijst op extreme droogte.

Ons huidige energieverbruik heeft ernstige klimaatveranderingen tot gevolg en daar is de mens niet vreemd aan.

Het klimaat op aarde is aan het veranderen en er bestaat wetenschappelijke consensus dat ons huidige energieverbruik hier zeer sterke invloed op uitoefent; met name het verbruik van fossiele brandstoffen zorgt via het 'broeikaseffect' voor een versnelde opwarming van de aarde. Waar tot voor kort de gevolgen hiervan met name in derde-wereldlanden zichtbaar leken, manifesteren zich de laatste jaren ook dichter bij huis steeds vaker extreme weersituaties.

Nu kunnen wij ons in de westerse wereld nog relatief goed beschermen tegen klimaatveranderingen. We lijden geen honger na een droge periode en kunnen overvloedige regenval dankzij goede dijken en voorzieningen steeds beter kanaliseren. In de derde wereld is dit wel even anders. Hier hebben klimaatveranderingen vaak dodelijke gevolgen !

Een droogte kan na een periode van verscheidene maanden worden doorbroken door de geleidelijke terugkeer van de normale regenval, maar hij kan ook plotseling worden onderbroken door zware regens, die vervolgens overstromingen veroorzaken. De afwisseling van droogte en overstromingen die vele plaatsen in de wereld kennen was aanleiding voor het gezegde onder meteorologen 'dat gemiddelde regenval gelijk is aan een droogte plus een overstroming gedeeld door twee'. De gevolgen aanhoudende droogte kunnen catastrofaal zijn. Watertekorten kunnen de voedselgewassen en vee ernstige schade toebrengen en het voortbestaan van boerenbedrijven bedreigen. De bovengrond kan verdrogen en vergruizen. De vegetatie kan kurkdroog worden waardoor perfecte omstandigheden ontstaan voor stofvormen en natuurbranden. In ontwikkelingslanden kan droogte nog ernstiger zijn en tot grote hongersnoden leiden.
Het cyclische karakter van droogte kan de invloed ervan versterken, met name in aride en semi-aride gebieden. Een langdurige periode met een meer dan gemiddelde regenval kan de inwoners van zo'n gebied een gevaarlijk optimistische kijk geven op de vruchtbaarheid van het land. Nomaden en boeren kunnen hun weidegronden uitbreiden en zich op land gaan vestigen dat vroeger onbewoonbaar was. Als de onvermijdelijke droogte terugkomt, zijn deze mensen slecht voorbereid op overleving.
Een dergelijke opeenvolging van gebeurtenissen vond plaats in de jaren '60 in de Sahel in Afrika. In dit gebied valt normaal weinig regen, maar in het begin van de jaren '60 was er sprake van een opeenvolging van uitzonderlijke seizoenen. Het gevolg hiervan was dat kolonisten zich verder in de woestijn gingen vestigen. Daarna begin aan eind '69 een droogte die zich bijna ononderbroken tot de dag van vandaag heeft voortgezet en tot de dood van duizenden mensen leidde in opeenvolgende hongersnoden.

In de afgelopen decennia is veel werk verricht om de oorzaken van droogteperioden te kunnen vaststellen en er lijkt nu een duidelijk verband te bestaan tussen langdurige periodes van weinig neerslag in Noord- en Zuid-Amerika en Australië en de temperatuurpatronen van het oppervlaktewater in de Grote Oceaan en langs de westkust van Amerika. Deze patronen zijn voor het plotselinge doorbreken van droogte. Dat droogte in verband is gebracht met temperaturen van het oppervlaktewater van oceanen is een opwindende vooruitgang voor het maken van voorspellingen op lange termijn. Uiteindelijk kan men komen tot nauwkeurige voorspellingen van droogte.

Tussen de 5e en 35e noordelijke breedtegraad is sinds de jaren vijftig de hoeveelheid neerslag langzaam afgenomen. Binnen deze grenzen ligt in Afrika de Sahelzone (Sahel is Swahili voor oever of rand van de woestijn). De landen die binnen deze zone vallen zijn Senegal, Mauretanië, Mali, Burkina Faso, Niger, Tsjaad, Soedan en Ethiopië.
In de jaren zeventig en tachtig waren er verschillende periodes van langdurige droogte in de Sahelzone. Mensen en dieren verhongerden en kwamen om van de dorst. Twee miljoen mensen zijn in 1985 voor de extreme droogte op de vlucht geslagen. Door de toenemende droogte rukt de Sahara steeds verder op.

Niet alleen de klimaatveranderingen zijn oorzaak van de oprukkende woestijn. Ook het kappen van bomen draagt daaraan bij. In het zuiden van de Sahel zijn hele stukken tropisch regenwoud verdwenen na het kappen door (Westerse) houtbedrijven. In de hele Sahel lopen bomen gevaar als brandhout te eindigen en lopen planten en struiken gevaar als hapje te eindigen voor (klein)vee. Bomen, planten en struiken houden het water in de omgeving vast. Ook branden boeren stukken bos plat voor de akkerbouw.