|
1.
Fysische geografie
 Vanaf
de ca. 800 km lange kustlijn aan de Atlantische Oceaan strekt zich een
tot maximaal 200 km brede kustvlakte uit, waar meren, mangroven en
kustsavannen het landschap bepalen. Van daar af beginnen de met dicht,
tropisch regenwoud begroeide plateaus, op hoogten tot 600 m, die in het
noorden overgaan in de Monts de Cristal (tot 950 m) en in het zuiden in
de Monts du Chaillu (tot 1366 m). Gabon omvat vrijwel het gehele
stroomgebied van de ca. 1200 km lange rivier de Ogooué, die vanuit het
noordoosten gevoed wordt door de Ivindo en vanuit het zuiden door de
N'Gounié. Gabon heeft een vochtig tropisch klimaat met neerslagwaarden
tussen 1600 en 3000 mm per jaar. De lange regentijd duurt van januari
tot mei, de korte van september tot december. De dierenwereld is die van
het tropisch regenwoud met o.a. gorilla's, olifanten, buffels, enz.
Geringe bevolkingsdruk en een groot oppervlak maken dat de fauna van
Gabon nog weinig bedreigd wordt.
2.
Bevolking
De bevolkingsdichtheid is gering. Ongeveer de helft van de bevolking
woont in de steden Libreville (40% van de bevolking leeft in deze stad),
Port Gentile en Franceville. Vanaf de jaren zeventig heeft een grote
trek plaatsgevonden naar de steden. Ook de ca. 60.000 politieke
vluchtelingen uit Equatoriaal Guinee hadden zich voornamelijk in de
hoofdstad gevestigd. Buiten de grote steden Libreville, Port Gentil
(schatting 1994: 72.000 inw.), Franceville (42.000) en Lambarene
(35.000) komen de hoogste bevolkingsconcentraties voor in het
landbouwgebied in het noorden en in het oostelijke mijnbouwgebied rond
Moanda. Dun bevolkt zijn het midden en noordoosten van het land. Gabon
wordt bewoond door een veertigtal volken, die verschillende Bantoetalen
spreken. De grootste etnische groepering vormen de Fang of Pangwe (ca.
een derde van de totale bevolking); zij wonen vooral in het noorden.
Voorts zijn te noemen de Adouma, de Eshira, de Kota en de Okande. Als
oerbewoners worden de pygmeeën (1%) beschouwd. De gemiddelde
bevolkingsgroei bedroeg in de periode 1990-1995 1, 46% per jaar. De
gemiddelde levensverwachting bij geboorte bedraagt 58 jaar voor vrouwen,
52 jaar voor mannen. Officiële taal is het Frans; daarnaast worden de
eigen bantoetalen gesproken. Naar schatting is ca. 60% van de bevolking
christen (52% rooms-katholiek en 8% protestants), 1% is islamiet, de
rest (ca. 40%) belijdt traditionele Afrikaanse religies.
3. Bestuur
en samenleving
Volgens de grondwet van 1991 is Gabon een presidentiële republiek.
Staatshoofd is de president, die voor vijf jaar direct gekozen wordt.
Hij heeft naar democratische maatstaven uitzonderlijke volmachten: niet
alleen is hij staatshoofd, opperbevelhebber der strijdkrachten en
benoemt en ontslaat hij de ministers, hij mag ook het parlement
ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven. De wetgevende macht
berust grondwettelijk bij het parlement, dat bestaat uit 120 leden, die
voor vijf jaar worden gekozen. Stemrecht is er voor alle Gabonezen van
21 jaar en ouder. In april 1990 werden de tot dan ondergronds actieve
politieke partijen gelegaliseerd, maar nog steeds maakt de voormalige
eenheidspartij, de Parti Démocratique Gabonais (PDG), de dienst uit. De
belangrijkste oppositiepartijen zijn de Parti Gabonais du Progrès (PGP),
de Rassemblement National des Bûcherons (RNB) en de Mouvement de
Redressement National (MORENA). De PDG werd ontbonden en vervangen door
de Rassemblement démocratique et social du Gabon (RDSG). In 1969 zijn de
twee bestaande vakbonden samengevoegd en geïntegreerd in de
Confédération Syndicale Gabonaise (COSYGA). Oppositioneel is de
Confédération Gabonaise des Syndicats Libres (CGSL).
Administratief is het land verdeeld in negen provincies.
Gabon is lid van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE), de
Afrikaanse Ontwikkelingsbank, de Centraal-Afrikaanse Douane- en
Economische Unie (UDEAC), de Verenigde Naties en de OPEC. Voorts is
Gabon geassocieerd lid van de EU.
4. Economie
De betrekkelijke welvaart berust op de aanwezigheid van vele
delfstoffen; bij de exploitatie echter speelt het buitenland, m.n.
Frankrijk, een belangrijke rol. In tegenstelling tot de meeste
Afrikaanse landen speelt de landbouw in Gabon een ondergeschikte rol
(slechts 8% van het Bruto Nationaal Product). De voedselproductie, in de
eerste plaats kleinschalige landbouw (grondnoten, bananen, maniok) kan
de eigen behoeften niet dekken. Sinds het vijfjarenplan van 1971 wordt
getracht de voedselimport te beperken en de verbouw van exportproducten
(cacao, palmolie, koffie en aardnoten) te stimuleren. Ook uitbreiding
van de veestapel wordt aangemoedigd. Het aandeel van de commerciële
landbouw en veeteelt blijft echter klein. De oudste bron van inkomsten
is die van de kap van vooral okouméhout, waarvan Gabon vrijwel het
wereldmonopolie bezit (80% van het land is bedekt met bossen; na Kongo
heeft het land het grootste bosbestand van Afrika). Als deviezenbron
neemt het hout de tweede plaats in, ook al wordt deze bedreigd door
uitputting van de wouden in de kustgebieden en door de moeilijke
bereikbaarheid van het binnenland. Van veel groter belang voor de
economie is de winning van aardolie (voor de kust van Port Gentil en in
het zuiden; Rabi-Kounga), die een aandeel van 65% in het bnp heeft.
Onder de Afrikaanse olieproducenten neemt Gabon de vijfde plaats in. De
reserves worden op 85 miljoen ton geschat. Aardgas wordt nog nauwelijks
geëxploiteerd. Bij Bélinga in het noorden bevindt zich een van de
grootste ijzerertsreserves ter wereld (ijzerertsgehalte: 65%), die in
exploitatie genomen kon worden sinds de voltooiing van het noordelijke
tracé van de Trans-Gabonspoorlijn. In centraal Gabon wordt sedert 1961
uraan gewonnen bij Mounana en sinds 1962 mangaan (waarmee Gabon als
derde op de wereldranglijst staat) bij Moanda; ook daar is voor
vergroting van de productie de Trans-Gabonspoorlijn van groot belang. De
bijdrage van de industrie aan het bnp is groot (ruim 50%), ondanks een
geringe binnenlandse afname, een tekort aan gespecialiseerde
arbeidskrachten, hoge productiekosten en een ontoereikende
infrastructuur. Te noemen zijn de productie van voedings- en
genotmiddelen, textiel, metaalverwerking, cement, olieraffinage en
houtverwerkende industrie. De uitbouw van de industrie is sterk
afhankelijk van buitenlandse investeringen en knowhow. Het tekort aan
arbeidskrachten wordt opgevangen door contractarbeiders uit geheel
Franstalig Afrika. Energie wordt geleverd door thermo- en
hydro-elektrische centrales (in 1985 736 miljoen kWh). De export bestaat
vnl. uit olie (waarvan het land in toenemende mate afhankelijk wordt:
82% van de export in 1994), mangaan, uraan en hout; de import uit
voedingsmiddelen, textielproducten, machinerieën, transportmiddelen,
chemische en farmaceutische producten. Veruit de belangrijkste
handelspartner is Frankrijk, tevens de grootste leverancier van
ontwikkelingshulp. Het land worstelt nog steeds met een grote
schuldenlast ($ 3967 miljoen in 1993) als gevolg van de enorme
investeringen die het ontsluiten van het binnenland en het opzetten van
een eigen voedsel-, elektriciteits- en industriële productie met zich
brengt, maar heeft het schuldenpercentage van 33 in 1978 weten terug te
brengen tot 10,4 in 1994. De belangrijkste banken zijn de Banque
gabonaise de Développement, de Banque des États de l'Afrique Centrale en
de Banque Internationale pour le Commerce et l'Industrie du Gabon (vnl.
Frans kapitaal). Met internationale steun is in 1974 begonnen met de
Trans-Gabonspoorlijn, die in 1987 voor een deel gereedkwam, hoewel flink
vertraagd door financieringsmoeilijkheden. Het wegennet is ruim 7000 km
lang, maar slechts 614 km is geasfalteerd en het binnenland is
nauwelijks ontsloten. De bouw van verkeerswegen wordt bemoeilijkt door
het reliëf van het landschap en de vele neerslag die nieuwe wegen,
vooral in het tropisch regenwoud, wegspoelt. De belangrijkste waterweg
is de Ogooué, over een lengte van 350 km bevaarbaar; de belangrijkste
zeehavens zijn Port Gentil en Libreville met de diepzeehaven Owendo;
bouw van een ertshaven in Awendo en uitbouw van de haven Mayoumba zijn
gepland. Het luchtverkeer neemt in het moeilijk begaanbare land een
grote plaats in. Libreville, Port Gentil en Franceville hebben een
internationale luchthaven; verder zijn er ruim 65 vliegvelden (veelal
landingsstrips). Air Gabon verzorgt het nationale en internationale
verkeer.
5. Geschiedenis
Gabon werd ontdekt door de Portugezen in 1470, maar pas in 1842 door de
Fransen bezet. Tussen 1856 en 1865 werd het geëxploreerd door Paul de
Chaillu. Tot 1890 werd het Gabonie of France Équatoriale genoemd. Het
gebied werd uitgebreid door de ontdekkingsreizen van de Brazza. In 1910
werd het met Midden-Kongo, Oubangui-Chari en Tsjaad verenigd tot Frans
Equatoriaal Afrika. In 1945 werd het een deel van de Union Française en
in 1960 onafhankelijk. In febr. 1964 werd de eerste president, Léon M'Ba,
door een militaire
staatsgreep ten val gebracht, maar door Franse interventie in zijn
functie hersteld. M'Ba schakelde de oppositie uit. Hij overleed 28 nov.
1967 en werd opgevolgd door Albert-Bernard (later: Omar) Bongo
(zie foto rechts), die sindsdien onafgebroken president is
geweest. Van 1968 tot 1990 was Gabon een eenpartijstaat. In april 1990
werd een meerpartijenstelsel ingevoerd en in september en november
van datzelfde jaar werden parlementsverkiezingen gehouden. De tot dan
toe regerende Parti Démocratique Gabonais behaalde met 63 van de 120
zetels de meerderheid. De oppositie meende dat er stembusfraude was
gepleegd. In nov. 1990 presenteerde president Bongo de tweede
regering-Mba, een regering van nationale eenheid, waarin de PDG eenderde
van de posten hield en de vijf grootste oppositiepartijen een plaats
hadden. In juni 1991 werd deze regering vervangen door de derde
regering-Mba. Mba trad ook bij de vorming van een nieuwe regering in
maart 1994 als premier op. Nadat de Nationale Vergadering op 5 juli 1993
een volgens de oppositie antidemocratische verkiezingswet had
aangenomen, besloot de oppositie zich uit de Nationale Vergadering terug
te trekken. Een overheidscampagne tegen illegale vreemdelingen bracht
begin 1995 een massale uittocht van buitenlanders op gang.
Telefoongids Gabon
Postcodes Gabon
|
