header landen en staten

Totaal bezoekers:
Totaal pagevieuws:
Online bezoekers:
 
 
 
   


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

 

Guyana

 

Terug naar overzicht Zuid-Amerika >>

 

 

 


 

Guyana (officieel: Cooperative Republic of Guyana), het voormalige Brits Guiana, republiek aan de noordkust van Zuid-Amerika, 214.969 km2, met (schatting 1994) 825.000 inw. (4 inw. per km2); hoofdstad Georgetown. Munteenheid is de Guyana-dollar, verdeeld in 100 cents. Nationale feestdag is 23 februari, Onafhankelijkheidsdag.

click to enlarge click to enlarge click to enlarge click to enlarge

1. Landschap
Het reliŽf wordt in hoofdzaak bepaald door een gemiddeld 1000 m hoog tafelland, onderbroken door bergketens: het Acaraigebergte in het zuiden, het Kanukugebergte in het zuidwesten en het Pacaraimagebergte in het westen. Savannen strekken zich over grote oppervlakte uit: in het noordoosten tussen Georgetown en de Corantijn en in het zuidwesten de Rupununisavanne. Het middenwesten en het zuidoosten zijn bedekt met tropisch regenwoud. Langs de Atlantische Oceaan ligt een vruchtbare, 15-65 km brede kustvlakte met alluviale slibbedekking; hier zijn op sommige plaatsen waterkeringen aangebracht, omdat de vlakte deels onder de hoogwaterlijn ligt. De grootste rivier is de Essequibo, die door vele zijrivieren wordt gevoed; hiervan zijn de Rupununi, de Potaro (met de beroemde Kaieteurwatervallen), de Mazaruni en de Cuyuni de belangrijkste. Voorts zijn van belang de Demerara, de Berbice en de Corantijn. De gemiddelde jaartemperatuur bedraagt 27,5 įC; zeewinden temperen de hitte.
Planten- en dierenwereld zijn zeer rijk geschakeerd en typisch voor noordelijk Zuid-Amerika. Flora en fauna lijken sterk op die van Suriname. Het Kaieteur National Park huisvest een rijke flora en fauna (apen, miereneters, papegaaien en toekans) en bezit een spectaculaire waterval van 228 m hoog.

2. Bevolking
Van de bevolking is 51% van Indiase en 31% van Afro-Caribische afkomst. De overige bevolkingsgroepen zijn: mulatten en mestiezen (samen 11%), Indianen (5%), Portugezen en Chinezen (samen 2%). De jaarlijkse bevolkingstoename bedraagt 0,5%. Het geboorte- resp. sterftecijfer was in 1990 26,9Č resp. 7,8Č. De levensverwachting bij geboorte is voor mannen 60, voor vrouwen 66 jaar. Ca. 46% van de bevolking woont in steden, waarvan de grootste zijn Georgetown (195.000 inw.), Linden (het vroegere Mackenzie; 35.000) en New Amsterdam (25.000). De bevolking is voor 90% geconcentreerd in de kustgebieden (4% van het landoppervlak); in de drie binnendistricten (vnl. oerwoud) wonen ca. 40.000 mensen. Na de onafhankelijkheid zijn vooral veel Britten uit Guyana vertrokken; vanwege de hoge werkloosheid werd in de jaren zestig en zeventig in toenemende mate werk gezocht in het buurland Suriname en sinds de jaren tachtig m.n. in de Verenigde Staten (jaarlijks emigreren 13.500 Guyanezen, van wie 60% naar de VS). De officiŽle taal is het Engels; grote groepen van de bevolking spreken Hindi, Creools, Urdu, Portugees of een van de Indianentalen (o.a. Arawak).
Religie. Meer dan de helft van de bevolking is christen: 34% is protestant (16% anglicaans en 18% methodistisch), 18% rooms-katholiek; 33% is hindoeÔstisch; ca. 10% islamitisch.

3. Bestuur en samenleving
3.1 Staatsinrichting
Guyana is een coŲperatieve republiek binnen het Britse Gemenebest. Volgens de grondwet van 1980 berust de wetgevende macht bij de Nationale Vergadering, bestaande uit 53 leden, direct gekozen voor vijf jaar, plus 10 leden, gekozen door de regionale democratische raden en 2 door het National Congress of Democratic Organs, waarbij de partij die de verkiezingen wint, ook de president aanwijst. Voor burgers van 18 jaar en ouder is er algemeen kiesrecht.
3.2 Administratieve indeling
Guyana is bestuurlijk verdeeld in tien districten; in elk district is er een regionale raad, die voor 5 jaar gekozen wordt. Hieruit hebben afgevaardigden zitting in het National Congress of Democratic Organs. Sinds 1970 bestaan er stadsraden in de drie grootste steden en een vijftigtal gemeenteraden.
3.3 Lidmaatschap van internationale organisaties
Guyana is lid van de Verenigde Naties en van een aantal van haar speciale organen. Voorts is het land waarnemend lid van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS), lid van de Caribische Gemeenschappelijke Markt (CARICOM) en van de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (GATT) en geassocieerd lid van de EU (via de verdragen van Lomť). Guyana maakt ook deel uit van de groep van niet-gebonden landen.
3.4 Partij- en vakbondswezen
De belangrijkste politieke partijen zijn de voormalig marxistisch-leninistisch georiŽnteerde People's Progressive Party (PPP, opgericht in 1953; aanhang vnl. onder Hindoestaanse bevolking) en de in 1957 uit een afsplitsing van de PPP ontstane People's National Congress (PNC), overwegend steunend op het Afro-Caribische deel van de kiezers. De PNC, tussen 1968 en 1992 regeringspartij, is ook van oorsprong marxistisch-leninistisch georiŽnteerd, maar richt zich de laatste jaren steeds sterker op het Westen en op het terugdringen van het eertijds beleden coŲperatieve socialisme.
Vakbonden zijn in Guyana actief sinds 1919. In 1981 werd de National Workers Union (NWU) opgericht, die bestaat uit ca. 200 bonden uit verschillende sectoren. De Trade Union Council (TUC) is gelieerd aan de Peoples National Congress (PNC).

4. Economie
De basis van de economie wordt gevormd door de productie en verwerking van suiker (37% van de exportwaarde), rijst (7%), en bauxiet (32%), goud en hout, waardoor de economische ontwikkeling in sterke mate afhankelijk is van de prijsontwikkeling van deze producten op de wereldmarkt. In de laatste decennia zijn de suikerprijzen te laag geweest om een rendabele bedrijfsvoering mogelijk te maken, zodat buitenlandse leningen noodzakelijk waren. In 1976 zijn de particuliere suikerbedrijven onteigend. Van de suikerproductie wordt thans 90% voortgebracht op de dertien plantages van de Guyana Sugar Corporation. De overige 10% door coŲperatieven van kleine boeren.
Van de economisch actieve bevolking was in 1988 27% werkzaam in de landbouw, 26% in de mijnbouw en de industrie en 47% in handel en diensten.
Van het totale landoppervlak is ca. 2% in gebruik voor de landbouw, ruim 11% is weidegrond en ruim 85% is met tropisch regenwoud bedekt. Suikerriet wordt vooral verbouwd in de delta van de Essequibo en in polders in het kustgebied. Een ander belangrijk product is rijst, voorts kokosnoten, koffie, cacao, bananen, citrusvruchten en tabak. De overheid stimuleert diversificatie van de landbouw. De veehouderij (runderen in het savannegebied, varkens en pluimvee) is belangrijk, vooral de zuivelproductie wordt bevorderd. Zeevisserij levert een belangrijk aandeel in de voedselvoorziening; garnalen worden uitgevoerd. Vanouds is de exploitatie van edele houtsoorten (vooral greenheart en balata) van betekenis; veel hout wordt gekapt voor brandhout.
De belangrijkste delfstof is bauxiet; de winning en verwerking zijn sinds 1986 in Amerikaanse en Braziliaanse handen. De belangrijkste winplaatsen zijn Linden en Kwakwani. Door het ineenzakken van de wereldmarkt en door slecht management geraakte de bauxietindustrie vanaf de tweede helft van de jaren zeventig in grote problemen. Thans lijkt zich een keer ten goede mogelijk. Overige mineralen die commercieel geŽxploiteerd worden, zijn goud en diamanten. De elektriciteitsvoorziening is in handen van de overheid; de geÔnstalleerde capaciteit is voor een deel direct bestemd voor de verwerking van suiker en bauxiet; het potentieel aan waterkracht wordt nog in geringe mate benut voor de opwekking van elektriciteit. Het land is daarom grotendeels afhankelijk van aardolie-import. In de toekomst hoopt men die voor de eigen kust te kunnen winnen.
Ruim driekwart van de industriŽle activiteit bestaat uit de verwerking van landbouwproducten (suikerriet en rijst), bauxiet en hout. Door de grote economische problemen en daarmee samenhangende importbeperkingen hebben vele kleine industriŽle bedrijven hun productie moeten staken.
Ondanks verregaande importbeperkingen worstelt Guyana met structurele handelstekorten. Het probleem van de negatieve betalingsbalans is nog verergerd door de hoge schuldenlast (1993: $ 1938 miljoen).
De invoer betreft vooral aardolieproducten (22%), voedingsmiddelen (19%), machines en transportmiddelen (41%) en chemische producten (7%). De belangrijkste handelspartners zijn de Verenigde Staten, Groot-BrittanniŽ, Trinidad en Tobago en de EU. Als centrale bank fungeert sinds 1965 de Bank of Guyana. De strikte deviezencontrole beperkt de activiteiten van het particuliere bankwezen. Niettemin zijn er zeven handelsbanken en enkele hypotheek- en ontwikkelingsbanken.
In de economische planning wordt prioriteit gegeven aan diversificatie van de landbouw, industriŽle verwerking van de producten (groente, citrusvruchten, bananen, koffie, rijst, cacao) en uitbreiding van de houtverwerkende industrie. Voor de financiering van de economische ontwikkeling is het land bijna geheel aangewezen op buitenlandse hulp, waarbij vooral fondsen via multilaterale organen worden gevraagd. Na het echec van de radicale politiek van de afgelopen decennia wordt thans een gematigd beleid gevoerd. De regering tracht particuliere bedrijven, m.n. uit de Verenigde Staten, aan te trekken.
Het verkeer wordt voor grote problemen gesteld door de ontoegankelijkheid van het binnenland. Van het ruim 8870 km lange wegennet (vooral in het kustgebied) zijn slechts de wegen in het kustgebied (tot 150 km landinwaarts) goed begaanbaar. Een belangrijke rol speelt de riviervaart (Essequibo, Demerara en Berbice); de scheepvaart wordt veelvuldig gehinderd door de vele stroomversnellingen. Er zijn twee spoorwegen in Guyana, beide alleen geschikt voor het vervoer van goederen (mineralen). Er zijn ca. 200 landingsstrips voor kleine vliegtuigen; voorts 21 grotere vliegvelden; de luchthaven van Timehri (bij Georgetown) is geschikt voor het internationale luchtverkeer.

5. Geschiedenis

5.1 1803-1965
Guyana werd in 1803 door de Britten op de Nederlanders veroverd en in 1814 formeel door Nederland aan Groot-BrittanniŽ afgestaan. De Engelsen ontwikkelden Brits-Guiana verder als plantagekolonie. Na de afschaffing van de slavernij in 1834 werd in de behoefte aan arbeidskrachten voorzien door immigratie van Brits-IndiŽrs (240.000), 14.000 Chinezen en 32.000 Portugezen als contractarbeiders. De economie van het land bleef in hoge mate afhankelijk van deze plantagelandbouw. Daarnaast werd vanaf 1920 de bauxietproductie gestart, terwijl ook zelfvoorziening in de landbouw aan belang won. In 1928 brachten de Britten de kolonie onder hun directe gezag door het instellen van een wetgevende raad waarvan de meeste leden werden benoemd. Langzamerhand werd een parlementair democratisch stelsel ingevoerd. In 1953 werden de eerste vrije verkiezingen met algemeen stemrecht gehouden. Toen ook kreeg het land gedeeltelijk en in 1960 volledig zelfbestuur. De voorvechter van spoedige onafhankelijkheid, de marxistisch georiŽnteerde Indische tandarts Cheddy Jagan, die in 1953 na een verkiezingsoverwinning van zijn People's Progressive Party (PPP), die zich coŲperatief-socialistisch noemde, tot premier was benoemd, werd zes maanden later door het Britse gezag afgezet. Van 1957 tot 1964 was Jagan opnieuw premier. In juni van het laatste jaar nam de Britse gouverneur alle macht in handen naar aanleiding van ernstige rassenonlusten tussen IndiŽrs en negers, die ook in 1962 en 1963 Britse troepen tot ingrijpen hadden genoodzaakt. Bij de verkiezingen van dec. 1964 verloor Jagans PPP, mede door een verandering van het kiesstelsel, de absolute meerderheid, waarna zijn voormalige partijgenoot, nu de leider van het People's National Congress (PNC), Forbes Burnham, een coalitieregering vormde.
5.2 Periode Burnham
Na de in nov. 1965 te Londen gehouden constitutionele conferentie werd Guyana op 26 mei 1966 een onafhankelijke parlementaire monarchie binnen het Gemenebest, welke status op 23 febr. 1970 gewijzigd werd in die van coŲperatieve republiek. De PPP en de PNC bleven het politieke toneel beheersen. Burnham zette zijn premierschap voort en leidde de PNC ook in 1973 naar een ruime, maar volgens velen frauduleuze, verkiezingsoverwinning. Zijn beleid werd steeds radicaler. Zijn binnenlands beleid kenmerkte zich door een sterk economisch nationalisme, dat bijv. tot uitdrukking kwam in de nationalisatie van de mijnbouw (bauxiet) en van alle grote suikerplantages. In zijn buitenlandse politiek streefde Burnham ernaar zich onafhankelijker op te stellen van de Verenigde Staten. Hij zocht toenadering tot Cuba en China en stelde zich fervent anti-imperialistisch op in de organisatie van niet-gebonden landen. In 1970 sloot hij voorlopige akkoorden over de grensgeschillen met Venezuela, dat aanspraak maakt(e) op het gebied ten westen van de Essequibo, en met Suriname, dat de Boven-Corantijn (de bovenloop van de Corantijn, tot 1965 New River geheten) als de grens beschouwd wil zien.
Cj0800sm.jpg (43721 bytes)De binnenlandse situatie verslechterde door de etnische en politieke verdeeldheid, alsmede door de economische achteruitgang. In 1978 kwam Guyana in het nieuws door het bloedbad van Jonestown, toen 900 mensen zelfmoord pleegden op last van de leider van hun religieuze sekte, Jim Jones.
Burnhams regime werd in toenemende mate dictatoriaal. In 1980 werd Burnham tot uitvoerend president benoemd in frauduleuze verkiezingen. Tot zijn dood in 1985 bleef hij ondanks groeiend verzet onder de bevolking de dictatoriale leider van zijn land. Jagan werd steeds weer op een zijspoor gezet, terwijl een politiek opponent als de (eveneens radicale) Walter Rodney werd vermoord.
5.3 Eind jaren tachtig en begin jaren negentig
In 1985 werd Burnham opgevolgd door vice-president en premier Desmond Hoyte. In hetzelfde jaar won Hoytes PNC opnieuw frauduleuze verkiezingen met 79% van de stemmen. Sindsdien heeft Hoyte het beleid gematigd, wat hem enige toenadering tot de Verenigde Staten opleverde. Na algemene en volgens waarnemers eerlijke verkiezingen in okt. 1992, werd Cheddi Jagan - zie foto, leider van de oppositionele PPP, tot president gekozen. Aanhangers van de PNC veroorzaakten hevige rellen als reactie op de verkiezingsuitslag.

Telefoongids Guyana
Postcodes Guyana

 
   

Poolgebieden



uw eigen startpagina


© copyright WorldwideBase 2005-2009