header landen en staten

Totaal bezoekers:
Totaal pagevieuws:
Online bezoekers:
 
 
 
   


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

 

Ierland

 

Terug naar overzicht Europa >>

 

 

 

 

Ierland, Republiek (officieel: Republic of Ireland; Iers: Poblacht Na h'…ireann of kortweg …ire), republiek op het gelijknamige eiland in West-Europa, 70.283 km2, met (schatting 1994) 3.571.000 inw. (51 inw. per km2); hoofdstad: Dublin. Munteenheid is het Ierse pond, onderverdeeld in 100 pence. Nationale feestdag is 17 maart, St. Patrick's Day.

1. Bevolking
1.1 Samenstelling en spreiding
0514.jpg 98KbSedert 1841 is het inwonertal door hongersnood (1846) en emigratie (vooral naar de Verenigde Staten) vrijwel voortdurend gedaald. In 1841 woonden nog 6, 5 miljoen Ieren op het eiland. Vanaf 1961, toen het aantal inwoners was teruggelopen tot 2,8 miljoen, is er weer sprake van groei, m.n. in de beide grootste steden: Dublin en Cork. De levensverwachting bij geboorte bedraagt gemiddeld 74 jaar. Door de sterke emigratie is het platteland steeds meer ontvolkt geraakt. Ruim 59% van de Ieren woont in steden. In de agglomeratie Dublin woont een kwart van de totale bevolking. In de jaren tachtig zijn door de grote werkloosheid en de slechte economische toestand opnieuw veel Ieren geŽmigreerd, vnl. naar Groot-BrittanniŽ (gemiddeld 19.000 per jaar).
1.2 Taal
OfficiŽle talen zijn het Iers of Gaelisch (zie Ierse taal) en het Engels. Slechts een kleine minderheid van de bevolking beheerst het Iers, ondanks de pogingen van de regering het te stimuleren.
1.3 Religie
De godsdienst speelt in Ierland een zeer belangrijke rol. Dit komt vooral tot uiting in de sociaal-politieke sfeer. Het verschil in godsdienst was de voornaamste oorzaak van de tweedeling van het eiland Ierland in de overwegend rooms-katholieke Republiek Ierland en het overwegend protestantse Ulster. Ca. 92% van de bevolking van de Republiek behoort tot de Rooms-Katholieke Kerk, die een grote invloed uitoefent op het openbare leven, zeden en moraal (abortus is nog steeds verboden en echtscheiding is pas sinds 1995 toegestaan), hoewel in dec. 1972 bij referendum de grondwettelijk bepaalde speciale positie van de Rooms-Katholieke Kerk werd afgeschaft. De Rooms-Katholieke Kerk, waarvoor net als voor de Protestantse Kerk, de tweedeling van het eiland in twee politiek onafhankelijke delen zonder betekenis is, heeft in de Republiek en Noord-Ierland 4 kerkprovincies, verdeeld over 4 aartsbisdommen en 23 bisdommen.

          0821.jpg 194Kb  0815.jpg 203Kb  1314.jpg 98Kb  1011.jpg 217Kb  0601.jpg 158Kb

2. Bestuur en samenleving
2.1 Staatsinrichting
Hoofd van de Republiek is de president, gekozen voor zeven jaar. Het parlement (Oireachtas) bestaat uit twee kamers: het Huis van Afgevaardigden (DŠil …ireann) en de Senaat (Seanad …ireann). De 166 leden van de DŠil worden via algemene verkiezingen gekozen, terwijl van de 60 leden van de Seanad er 11 door de premier, en 49 door organisaties op het gebied van cultuur, landbouw, industrie, arbeid en openbaar bestuur worden aangewezen. Er is algemeen kiesrecht voor alle burgers van achttien jaar en ouder.
2.2 Administratieve indeling
De republiek is verdeeld in 4 provincies (Leinster, Munster, Connaught en Ulster), 26 counties (graafschappen) en 4 county boroughs (Dublin, Cork, Limerick, Galway en Waterford).
2.3 Lidmaatschap van internationale organisaties
Ierland is lid van de Verenigde Naties en een aantal van haar suborganisaties. Voorts is het lid van de Europese Unie (EU), de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (GATT) en de Raad van Europa.
2.4 Partij- en vakbondswezen
De belangrijkste politieke partijen zijn de Fianna FŠil (= Noodlotskameraden; opgericht in 1926; aanhang vnl. onder oudere republikeinen; liberaal-conservatief), de Fine Gael (= Schare van Gaelen; opgericht in 1933; gematigd, christen-democratisch), de Labour Party (opgericht in 1912; sociaal-democratisch; gelieerd aan de traditionele vakbeweging) en de Progressive Democrats (opgericht in 1986; afsplitsing van de Fine Gael, o.a. voor een lossere band tussen kerk en staat). Hoewel deze partijen hereniging van de Ierse Republiek en Noord-Ierland bepleiten, wijzen zij de methoden van het Ierse Republikeinse Leger (IRA), dat met gebruik van geweld hetzelfde doel nastreeft, af. Sinn Fťin, opgericht in 1905, is de politieke arm van de IRA.
De Ierse Republiek kent vele vakbonden. Bij het overkoepelende Irish Congress of Trade Unions (ICTU; opgericht in 1959) is 95% van alle georganiseerden aangesloten.

3. Economie
3.1 Algemeen
Ierland is een arm land. Met een bruto nationaal product van US $ 13!630 per hoofd van de bevolking behoren de Ieren in 1994 tot de lagere inkomensgroepen in Europa. Daarbij werden zij tot voor kort geconfronteerd met een groeiende werkloosheid en een dalende koopkracht. Maar door de vestiging van nieuwe (vooral buitenlandse) bedrijven en uitbreiding van de bestaande, daalde de werkloosheid tussen 1988 en 1995 van 19 naar 12,8%. Vooral ten gevolge van een afnemende inflatie (1981: 20,4%; 1997: 2,7%) zien de Ieren sinds 1987 hun reŽle inkomen groeien. Het positieve saldo van de betalingsbalans maakte het in 1987 mogelijk te beginnen met de afbetaling van de buitenlandse schuld, die in 1987 ca. É 75 miljard bedroeg en inmiddels geheel is afgelost. De industrie levert 80% van de exportwaarde. Andere belangrijke bronnen van inkomsten zijn: export van landbouwproducten, toerisme en EU-subsidies. Deze laatste vormen 3% van het bnp.
3.2 Agrarische sector
De toetreding tot de EU en de EU-landbouwpolitiek hebben vooral in het vruchtbare en goed begaanbare oosten en zuiden van het land tot specialisatie en intensivering geleid, waardoor niet alleen werkgelegenheid verloren ging, maar tevens het contrast met het ruige, op extensieve schapenhouderij gerichte westen en noordwesten nog verscherpt werd. In het zuidwesten en het zuidoosten wordt, ondanks een relatief geringe agrarische beroepsbevolking, een veel groter deel van de regio's in cultuur gebracht. Ca. 80% van het totaaloppervlak wordt voor de landbouw gebruikt en daarvan driekwart als grasland. In de akkerbouw worden vooral voedergewassen, gerst, aardappelen en suikerbieten verbouwd. De veeteelt staat op een hoog peil, mede door het vochtige zeeklimaat. Het grootste deel van de runderen is bestemd voor exportvlees. Ongeveer 8% van het nationaal inkomen komt uit de agrarische sector. Ca. 7% van het land was in 1996 met bos bedekt. De regering stimuleert de herbebossing. De visserij is van weinig belang. De binnenvisserij (zalm, forel en aal) is eveneens relatief onbeduidend, maar trekt steeds meer (buitenlandse) sportvissers aan.
3.3 Mijnbouw en energievoorziening
In 1993 werden 193.700 ton zink en 44.600 ton lood gedolven. Verder worden er zilver, koper en kwikzilver gedolven. Voor de zuidwestelijke kust worden aardolie en aardgas gewonnen. Meer dan de helft van de Ierse energieconsumptie wordt door aardgas gedekt, de rest door aardolie en turf (elk ca. 20%) en hydro-elektrische installaties langs de rivieren Shannon, Liffey, Lee, Erne en Clady (5 ŗ 10%).
3.4 Industrie
In 1995 waren ca. 1000 buitenlandse ondernemingen (35% van het totale aantal arbeidsplaatsen in de industrie) op het eiland gevestigd. Dublin en Galway zijn de belangrijkste industriŽle centra. De industrie levert o.a. elektronica en computeronderdelen, veredelde agrarische producten, papier, machines, kleding, textiel (wol en linnen) en chemische en farmaceutische producten (o.a. kunstmest).
3.5 Handel
Sinds 1985 heeft de Ierse handelsbalans een positief saldo. Daarnaast zijn er inkomsten uit toerisme en andere diensten, overmakingen door Ieren uit het buitenland, kapitaalinvoer en EU-subsidies. Na Groot-BrittanniŽ waren in 1994 de belangrijkste afnemers van Ierse producten: Duitsland (13%) en Frankrijk (9%). De belangrijkste importlanden waren - na Groot-BrittanniŽ - de Verenigde Staten (18%) en Duitsland (7%). De sector machinerie en transport was goed voor eenderde van zowel de import als de export. IndustriŽle consumptiegoederen waren ook belangrijke importartikelen, terwijl vee en voedingsmiddelen belangrijk waren voor de uitvoer.
3.6 Bankwezen
De uitgifte van bankbiljetten wordt verzorgd door de Central Bank of Ireland (opgericht in 1943). Voorts onderscheidt men zgn. associated banks (filiaalbanken met het karakter van depositobanken) en non-associated banks: handels-, industrie- en buitenlandse (vooral Noord-Amerikaanse) banken. Verder zijn er o.a. nog spaarbanken, een openbare postspaarbank en bouwspaarkassen.
3.7 Verkeer
Alleen de grotere plaatsen zijn door spoorwegen verbonden (totaal spoorwegnet bijna 2700 km); de exploitatie van secundaire lijnen is in dit dunbevolkte land niet rendabel te maken. Voor het goederenvervoer zijn de spoorwegen echter wel van groot belang. Busdiensten hebben een belangrijk aandeel in het vervoer. Het wegennet omvat ruim 92!000 km aan openbare wegen. De belangrijkste zeehavens zijn Cobh, Cork, Drogheda, Dublin, Dundalk, Dun Laoghaire, Galway, Limerick en Rosslare. Ierland heeft een eigen luchtvaartmaatschappij, de Aer Lingus-Irish International Airlines. Er zijn vier internationale luchthavens: Dublin, Shannon, Cork en Knock.

4. Toeristische gegevens
De toeristische steden zijn Dublin en Killarney, wegens de meren in de omgeving. Landschappelijk spectaculair zijn de steile, grillige kusten, met afwisselend stranden. Cultuurhistorisch is Ierland interessant om de prehistorische en Keltische overblijfselen. Uit de steentijd dateren: ganggraven (o.a. Newgrange - enkele stenen zijn van geometrische reliŽfs voorzien - en Loughcrew, beide bij Tara), dolmens (bijv. Knockeen bij Waterford); uit de bronstijd: steenkringen (bij Grange, Drombeg bij Leap); uit de ijzertijd: hillforts, bestaande uit ťťn of meer wallen op de top van een heuvel (bij Tara; Staigne Fort bij Castle Cove) en promontory forts, waarbij in zee uitstekende landtongen door een wal van het vasteland werden geÔsoleerd (bijv. Dunbeg en Ventry). Rijke prehistorische gebieden zijn de Araneilanden, Kerry en de omgeving van Lough Gur bij Adare met verschillende typen van de genoemde megalithische monumenten en crannogs (door prehistorische mensen in meren aangelegde terreinen, bestemd om huizen of andere nederzettingen op te bouwen). Er zijn in Ierland ca. 300 stenen met inscripties in het Ogham-schrift bewaard gebleven, o.a. bij Kilmalkedar. Op Dingle en Skellig vindt men voorbeelden van de oudste Ierse huizen, clochans, waarvan de vorm teruggaat tot vůůr de jaartelling. De oudste kerken in Ierland zijn rechthoekig, ca. 5,5 m hoog en nauwelijks langer; ze hebben geen ramen en het (lessenaars)dak is van boven afgerond (twee kerkjes op Skellig Michael; Gallarus Oratory bij Kilmalkedar, 8ste eeuw). Iets groter is St. Kevens Kitchen (met torentje, bij Glendalough, 10de eeuw). Uniek zijn de cloigtheaches, waarvan er ca. 80 bewaard zijn gebleven, o.a. bij Ardmore. Eveneens typisch Iers zijn de high crosses, tot ruim 5 m hoge, stenen, vrijstaande kruisen met verhalende voorstellingen in reliŽf, waarvan er ca. 60 over zijn. Een fraai vroeg-christelijk 'ensemble' vindt men in Clonmacnoise (negen deels geruÔneerde kerken, twee cloighteachs, drie high crosses, vele grafkruisen, Ogham-stenen).
Vanaf de 10de eeuw deed zich romaanse invloed van het continent in de Ierse bouwkunst gelden. Het oudste voorbeeld is Cormacs kapel (deels ruÔne) bij de burcht op de Rock of Cashel: met gedecoreerd portaal (op het timpaan een reliŽf van een centaur die op een leeuw jaagt). Van de ca. 60 romaanse kerken zijn verder bezienswaardig: de kathedraal van Ardmore (11de eeuw, deels ruÔne, fraai gedecoreerde blinde arcaden) en de kathedraal van Clonfert (ca. 11de eeuw) met het mooiste romaanse portaal in Ierland (geometrisch versierde archivolten met daarboven een hoog, driehoekig gevelveld met geometrisch gerangschikte menselijke hoofden). Vanaf de 13de eeuw was de cisterciŽnzerbouwstijl met lokale variaties dominant (Jerpoint Abbey bij New Ross, deels ruÔne, eind 12de eeuw, met kruisgang met antropomorf gebeeldhouwde pijlers; Kilcooly Abbey ten zuiden van Roscrea, 1445 vv.; kloosterruÔnes bij Roscommon, ca. 1150).
Het oudste goed bewaard gebleven kasteel in Ierland is Trim Castle bij Tara (12de eeuw), een Noormannen-burcht. Vanaf de 13de eeuw richtten de Engelsen vele dwangburchten op; de best bewaarde zijn Bunratty Castle bij Cratloe en dat te Adare. Van de door Engelsen gebouwde landhuizen zijn te noemen: Ormond Castle in Carrik on Suir (16de eeuw), Adare Manor en Castledown House in Celbridge (18de eeuw). Zie voorts Cork, Kilkenny, Limerick, Waterford.

5. Geschiedenis
De eerste nationale vergadering van Ierland kwam in 1919 officieus bijeen, maar pas op 6 dec. 1921 werd de Ierse Vrijstaat (SaorstŠt …ireann) opgericht. Wegens enkele concessies weigerde de extremistische vleugel van de Sinn Fťin, geleid door Eamon de Valera, het verdrag te ratificeren en verbood haar verkozenen in de nationale vergadering zitting te nemen. De eerste jaren werden gekenmerkt door bittere strijd en agitatie (door De Valera's nieuwe partij Fianna Fail). Desondanks probeerden de Britten de Ieren gunstig te stemmen door een nationalistisch gezinde als eerste gouverneur-generaal (Ierland had de status van dominion) aan te stellen. Pas in 1927 nam Fianna Fail voor het eerst deel aan de parlementaire werkzaamheden, tijdens het kabinet-Cosgrave. In 1932 vormde De Valera zelf een Fianna Fail-kabinet, dat onmiddellijk maatregelen nam tegen Groot-BrittanniŽ. Een economische oorlog ontspon zich, die tot in 1937 duurde. In dat jaar werd een nieuwe grondwet van kracht, waarbij de naam van de staat werd veranderd in …ire. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef Ierland neutraal; reeds vůůr de oorlog dwong het de Britten hun marinebases te ontruimen. Na de oorlog volgde een korte bloeiperiode als gevolg van het toerisme en de sterlingreserves, tijdens de oorlog aangelegd. In 1949 (Republic of Ireland Act) werden de laatste banden met het Gemenebest doorgesneden en werd Ierland een republiek. De Valera, in 1948 verliezer van de verkiezingen, keerde als premier terug in 1951 en 1957 en werd twee jaar later president. In mei 1973 werd de protestant Erskine Childers tot zijn opvolger gekozen; toen deze in nov. 1974 onverwachts overleed, werd de voormalige voorzitter van het Hooggerechtshof, Cearbhall O'Dalaigh, president. Deze trad in 1976 af naar aanleiding van de procedure rond het van kracht worden van nieuwe wetten op het terrorisme. Patrick Hillery werd zijn opvolger. De situatie in Noord-Ierland, waar de tegenstellingen tussen rooms-katholiek en protestant sedert 1969 hoog oplaaiden, had ook haar weerslag op de politiek in de Ierse Republiek. Tegen de bevrijdingsbeweging IRA, die vanuit de Republiek opereerde, werden wettelijke maatregelen genomen (1972). De toetreding tot de Europese Gemeenschappen werd op 1 jan. 1973 een feit. Hillery werd in 1983 herkozen. In 1990 volgde Mary Robinson (Labour) hem op. Zij is de eerste vrouwelijke president van de republiek. In 1992 trad premier Haughey (na 5 jaar) af in verband met zijn betrokkenheid bij een uit 1982 daterend afluisterschandaal. Albert Reynolds volgde hem op. Na verkiezingen in november, werd in jan. 1993 een coalitieregering gevormd onder Albert Reynolds. Dat de grote invloed van de katholieke kerk tanende was, bleek in 1992 toen in november de meerderheid van de Ieren middels een referendum koos voor vrije informatieverstrekking over abortus en de mogelijkheid abortus in het buitenland te ondergaan; het toestaan van abortus in Ierland werd echter afgewezen. In maart 1995 keurde het parlement echter wel een wet goed die artsen en verplegend personeel toestaat vrouwen te informeren over mogelijkheden tot abortus in het buitenland. In 1993 stemde het Ierse Lagerhuis voor het toestaan van homoseksuele handelingen tussen personen ouder dan 17 jaar en eind 1995 stemde een nipte meerderheid per referendum voor de mogelijkheid tot echtscheiding.
In de kwestie Noord-Ierland wees Dublin, onder druk van de IRA, een plan af voor ontwapening van de strijdende partijen onder toezicht van een door de Verenigde Staten geleide internationale commissie. Eind nov. 1995 bereikten de Britse premier Mayor en zijn Ierse collega Burton echter alsnog overeenstemming.
In 1996 had Ierland voor het vierde achtereenvolgende jaar de hoogste economische groei in de EU.


Telefoongids Ierland
Postcodes Ierland

 
   

Poolgebieden



uw eigen startpagina


© copyright WorldwideBase 2005-2009