Een Ijzertijd-fort  ( Navan in Ierland )
In de zevende en achtste eeuw legden Ierse monniken verhalen vast die deel uitmaakten van de orale traditie van het Keltische volk van Ulster. Het belangrijkste is de Ultercyclus over een samenleving in de Ijzertijd met als hoofdstad Emain Macha in Navan, en bewoond door de grote koning Conchobar. Navan lijkt een typerend heuvelfort uit de Ijzertijd te zijn geweest. Twee heuvels op een verhoogd terrein en sporen van een grote, omringende gracht. Archeologen hebben aanwijzingen voor bewoning van Navan tot 300 voor Christus en recente opgravingen hebben sporten blootgelegd van grote gebouwen uit de Ijzertijd. Het schijnt dat in 94 voor Christus een groot rond houten gebouw is neergezet, bijna onmiddellijk gevuld met stenen, om dan te worden verbrand en met zoden afgedekt. In verdere opgravingen en onderzoek van de artefacten hopen de archeologen te ontdekken hoe en waarom het gebouw was opgericht en verwoest.
De combinatie van de grote schaal van het gebouw en de ongebruikelijke aard van de vondsten wijst erop dat het gebouw een ritueel doel diende. De uniforme grootte van de paalgaten, de massieve omvang van het bouwwerk en de ontdekking van de apenschedel impliceren dat de vindplaats een soort ceremonieel monument is geweest. Plaatselijke archeologen wijzen op parallellen in Caesars verslag over de Gallische oorlogen, waarin verwezen wordt naar de Keltische praktijk van het optrekken van grote houten gebouwen, die daarna als offer aan de goden worden verbrand. Hoewel de datum niet bekend is, omdat daar geen opgravingen zijn verricht, wijzen de bestaande aardwerken eveneens op een eerder rituele dan verdedigingsfunctie van de vindplaats, want de wal ligt buiten de gracht. Rituele vijvers en andere structuren zijn in het landschap rondom gevonden.
( foto : de heuvel van Navan )