header sterren

Totaal bezoekers:
Totaal pagevieuws:
Online bezoekers:
 
 
 
   


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

 

Kometen

 
   
Is een tot ons zonnestelsel behorend hemellichaam van relatief geringe massa, bestaande uit ijsachtig materiaal, gruis en stof. Kometen zijn meestal onzichtbaar, maar vertonen bij nadering tot de zon een wazig uiterlijk en krijgen dan dikwijls een lichtgevende staart, die zich bij zeer heldere kometen soms over de halve hemel uitstrekt. Reeds Tycho Brahe toonde aan dat kometen zich niet in de aardse atmosfeer, maar op grote afstand van de aarde bevinden. De onverwachte verschijning van een komeet maakte vroeger een diepe indruk; men beschouwde dit als een voorteken van een ramp, soms ook als een gunstig teken. Zeer heldere kometen kunnen soms overdag zichtbaar zijn, echter slechts enkele dagen. Per jaar worden ongeveer een dozijn kometen ontdekt, maar de meeste ervan zijn met het blote oog niet te zien. Wordt ook wel staartster genoemd.

1. Naamgeving
Gewoonlijk worden de in een bepaald jaar ontdekte kometen voorlopig aangeduid met het jaartal van hun ontdekking, gevolgd door een hoofdletter die aangeeft in welke tweewekelijkse periode hij werd ontdekt, en een nummer dat aangeeft om de hoeveelste ontdekking het in die periode gaat. De definitieve naam bestaat uit de naam van de ontdekker of uit een jaartal en een serienummer. Dit jaartal is het jaar waarin de komeet de eerste keer na haar eerste ontdekking door haar perihelium ging, het serienummer is een getal in Romeinse cijfers dat de volgorde van de periheliumdoorgangen in het betrokken jaar aangeeft. Zo is de komeet 1941 VIII de achtste komeet die in 1941 haar perihelium passeerde.

2. Banen
De kometen doorlopen gewoonlijk zeer langgerekte elliptische banen. Deze zijn meestal zo uitgestrekt dat de omlooptijden op tientallen miljoenen jaren worden geschat, zodat de meeste kometen in de praktijk nooit meer worden teruggezien. De kometen zijn afkomstig uit een bolvormige wolk van zeer grote afmetingen (straal ca. 150!000 maal de afstand aarde-zon) om ons zonnestelsel. Uit het aantal kometen dat jaarlijks nabij zon en aarde komt, kan men schatten hoe groot het totale aantal kometen in de wolk: ca. 1012 à 1013. Volgens deze voor het eerst door de Nederlandse astronoom Jan Hendrik Oort opgestelde en later verfijnde theorie is de wolk vermoedelijk lang geleden ontstaan ten gevolge van de storende invloeden van vooral Uranus en Neptunus op kleine lichamen in ons zonnestelsel. Alle zichtbare kometen zijn oorspronkelijk uit deze wolk afkomstig en zijn daaruit in de richting van de aarde gezonden door de storende krachten van de naburige sterren en de grote interstellaire wolken.
2.1 Lang- en kortperiodieke kometen
Soms kunnen door de storende krachten van de planeten, en vooral door die van de zwaarste planeet, Jupiter, die sterk elliptische komeetbanen worden gewijzigd in minder uitgerekte banen en af en toe in banen die zich niet verder uitstrekken dan de baan van Jupiter. Zo is men ertoe gekomen de kometen naar hun banen in twee soorten te verdelen: de langperiodieke en de kortperiodieke kometen, met een omlooptijd van groter, resp. kleiner dan 200 jaar. Voor zover de laatste dicht bij de baan van Jupiter komen, worden zij gerekend tot de Jupiterfamilie. Deze hebben omlooptijden tussen drie en acht jaar. Hun banen hebben in tegenstelling tot die van de langperiodieke kometen meestal slechts een geringe helling ten opzichte van het vlak van de aardbaan en hun bewegingsrichting is op die van enkele exemplaren na dezelfde als die van de planeten. Deze kometen zijn vermoedelijk afkomstig uit een gordel van kometen buiten de baan van Neptunus: de Kuiper-gordel, genoemd naar de Nederlandse astronoom Gerard Peter Kuiper. Schattingen van de totale massa van de Oortwolk lopen uiteen van 14 tot 1000 aardmassa's.

3. Bouw en samenstelling
Als een eerst onzichtbare komeet op enige astronomische eenheden afstand van de zon arriveert, vertoont zij zich als een wazig vlekje met een diameter van 104 à 105 km. Dit is de kop of coma. Het lichtgeven van de kop is behalve aan gereflecteerd zonlicht ook te danken aan door de zonnestraling tot lichtgeven gebrachte koolstof- en cyaanmoleculen. In de spectra vindt men o.a. banden toegeschreven aan C2, CH, CH2, NH, NH2, OH, CO, N2+ en OH+. De totale in de ijle wolk opgesloten hoeveelheid massa is zeer gering, waarschijnlijk ca. 1015 kg. De voornaamste massa bevindt zich in een betrekkelijk kleine kern in het midden van de coma; deze kern is waarschijnlijk een massief blok met een diameter van 0,1 tot 20 km en bestaat uit bevroren water, ammoniak, methaan en andere koolstofverbindingen, vermengd met stofdeeltjes en kleine meteoroïden. Reeds op zeer grote afstand van de zon worden hieruit door de zonnewarmte gassen vrijgemaakt, die de coma vormen die men waarneemt.
3.1 Staartvormen
Bij de nadering tot de zon wordt de ontwikkeling van gassen en stofdeeltjes sterker, vooral aan de naar de zon toegekeerde kant van de kern. De zonnewind drijft de deeltjes van de zon af en vormt zo de staart, die wel zo'n 108 km lang kan worden. In de spectra van de staart treedt CO+ op de voorgrond. In feite ontstaan er twee staarten, nl. een plasmastaart of type I-staart, bestaande uit door de zonnewind geïoniseerde moleculen die langs de veldlijnen van het plaatselijke magneetveld spiraliseren en dus recht van de zon af gericht is, en een stofstaart of type II-staart, bestaande uit stofdeeltjes, die ten gevolge van de stralingsdruk van de zonnewind achtergebleven zijn bij de beweging van de kop; deze staart is gebogen van de zon af gericht.
3.1.1 Meteoren
Uit de kern komen niet alleen stofdeeltjes, maar ook veel grovere materiedeeltjes met afmetingen van enkele millimeters of centimeters. Die verspreiden zich in de loop van de tijd langs de komeetbaan in een steeds langer wordende zwerm. Wanneer de aarde nu de baan van de komeet snijdt, dringen die deeltjes binnen in de aardatmosfeer en worden daar zichtbaar als vallende sterren (zie meteoor, meteorenzwerm). Kometen werden vroeger altijd beschouwd als de diepgekoelde en dus perfect gebleven restanten oermaterie uit de ontstaansperiode van het zonnestelsel. Nieuwe berekeningen hebben echter aangetoond dat komeetoppervlakken door de kosmische straling, gas- en stofdeeltjes tussen de sterren en de warmte van passerende, hete sterren en supernova's toch langzaam worden geërodeerd.

4. Enkele bekende kometen
De bekendste komeet is ongetwijfeld komeet Halley, omdat die iedere 74-76 jaar weer in de buurt van de zon komt. De komeet van Encke heeft een omlooptijd van 3, 3 jaar en is daarmee de komeet met de kortste omlooptijd. De beroemdste komeet was komeet Shoemaker-levy 9, die in juli 1994 op Jupiter botste en spectaculaire effecten in diens atmosfeer veroorzaakte. De helderste komeet die ooit te zien is geweest in de laatste eeuwen, verscheen in 1882 en passeerde het zonoppervlak op slechts 480.000 km afstand; zo'n type komeet noemt men een zonscheerder. Sinds de jaren tachtig zijn met behulp van satellieten vele van zulke zonscheerders ontdekt. Zij maken wellicht deel uit van één object dat vroeger uiteen is gevallen

 
   

Footer worldwidebase



uw eigen startpagina


© copyright WorldwideBase 2005-2009