header landen en staten

Totaal bezoekers:
Totaal pagevieuws:
Online bezoekers:
 
 
 
   


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

 

Letland

 

Terug naar overzicht Europa >>

 

Letland (Lets: Latvija; Eng.: Latvia), republiek in Noordoost-Europa, 64.600 km2, met (1995) 2.583.000 inw. (40 inw. per km2); hoofdstad: Riga. Munteenheid is de lat, verdeeld in 100 santims. Nationale feestdag is 18 november, de dag waarop in 1918 de republiek werd geproclameerd.

Lithuania

1. Fysische geografie
A View from GaizinsLetland grenst in het noorden aan Estland, in het oosten aan de Russische Federatie, in het zuiden aan Litouwen en in het westen aan de Oostzee en de Golf van Riga, die vanuit het noordwesten diep het land binnendringt.
Het landschap wordt sterk bepaald door glaciale afzettingen; het maakt hierdoor en door de vele duinen een vrij geaccidenteerde indruk. De laagvlakten worden omringd door de morenen e.d. van de Koerlandse Heuvels in het westen, de Baltische Rug in het zuidoosten en de heuvels van Widzeme in het noordoosten, waar de hoogste punt van het land ligt: Gajzinjkaln, 311 m. De afwatering vindt vnl. plaats via de grootste rivier, de Westelijke Dvina. Door het glaciale reliŽf, dat de afvloeiing belemmert, en de tamelijk hoge neerslag zijn hier en daar moerassen en meren ontstaan, die 10 resp. 1,6% van de oppervlakte beslaan. Het klimaat gaat van west naar oost over van maritiem naar continentaal.

2. Bevolking

De bevolking bestaat voor 56, 6% uit Letten, een tot het Oost-Europide of Baltische ras behorend volk. Sinds 1940 is hun aandeel afgenomen door deportatie enerzijds en immigratie van Russen, OekraÔners en Wit-Russen anderzijds; thans is 30% van de bevolking van Russische afkomst. Hun aantal loopt sinds de onafhankelijkheid bestendig terug. De belangrijkste steden zijn Riga, Daugavpils, Liepaja, Jurmala, Jelgava en Ventspils.
In 1993 woonde 69% van de bevolking in de steden. Letland kent sinds 1991 een negatieve bevolkingsgroei: in 1993 -1, 9%. Het geboorte- en sterftecijfer bedroeg in 1994 10,5 resp. 16,5 op elke 1000 inw.
OfficiŽle taal is het Lets; er wordt ook veel Russisch gesproken. Voor 1939 was 55% van de bevolking protestants (luthers), 25% rooms-katholiek en 9% Russisch-orthodox. In 1994 gaven veel minder mensen aan een bepaalde kerk aan te hangen: 12% luthers, 19% rooms-katholiek en 4% Russisch-orthodox. Van de 5% joden die er voor de Tweede Wereldoorlog nog leefden, is nog maar een kleine gemeenschap van 5000 zielen over (0,2%).

3. Bestuur en samenleving
3.1 Staatsinrichting
Dome SquareIn 1993 werd de grondwet van 1922 weer van kracht. De door het parlement voor een ambtstermijn van drie jaar gekozen president draagt geen politieke verantwoordelijkheid en heeft slechts representatieve functies. De uitvoerende macht berust bij de regering, aangevoerd door een minister-president. Zij is verantwoording verschuldigd aan het wetgevende parlement. De Saeima bestaat uit ťťn Kamer met 100 direct, voor drie jaar gekozen afgevaardigden. Stemrecht is er sinds 1994 voor alle in Letland levende personen vanaf 18 jaar die afstammen van Letten die op 1940 in Letland woonden. Letse minderheden die daarna in het land zijn komen wonen, zijn daardoor niet langer stemgerechtigd, tenzij ze over een redelijke kennis van het Lets beschikken en hun oude staatsburgerschap opgeven. Vooral de grote groep Russen is hiermee benadeeld. De OVSE en de VN dringen er bij Letland op aan ook niet-Letten burgerrechten te geven.
3.2 Administratieve indeling
Letland is verdeeld in 26 landelijke districten, 60 steden en 7 grote gemeenten.
3.3 Lidmaatschap internationale organisaties
Letland is lid van de Verenigde Naties en een aantal suborganisaties van de VN, de Oostzee-Raad, de Baltische Raad, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en de Raad van Europa. Sinds 1994 is Letland geassocieerd lid van de Europese Unie (EU) en de West-Europese Unie (WEU). Met de NAVO heeft het een Partnership for Peace-overeenkomst.
3.4 Politieke partijen
Na twee vrije parlementsverkiezingen (in 1993 en 1995) kan nog niet van een uitgekristalliseerd en functionerend partijleven in Letland gesproken worden. Het aantal protestpartijen is nog groot. Grootste partijen waren in 1995 de links-populistische Democratische Partij Saimnieks, die voortkomt uit de Democratische Centrumpartij, de liberaal-conservatieve Letlands Weg en de rechts-populistische Volksbeweging voor Letland van de rechts-radicale Duitser J. Siegerist.

4. Economie
De Letse economie heeft een grote ommekeer gekend, die inmiddels zijn eerste vruchten afwerpt. De staatsgeleide economie, gestuurd vanuit Moskou, is vervangen door een zelfstandige, vrije en op de (wereld)markt gerichte staatshuishouding. De aanvankelijke gierende inflatie is inmiddels beteugeld; het bnp per inwoner kwam in 1994 al op $ 2290. De verdeling der werkzamen onder de bevolking is bijzonder evenwichtig: 20% van de bevolking werkt in de landbouw, 10% in de bosbouw, 29% in de industrie en 52% in de dienstverlening. De werkloosheid bedraagt (1995) slechts 6,3%. Een duidelijke groeisector is de bouw, met een aandeel van 7,7% in het bnp.
Ruim 2, 5 miljoen hectaren worden gebruikt voor de landbouw, waarvan tweederde voor akkerbouw, de rest voor weilanden. Er worden vooral graan en voedergewassen verbouwd. De veeteelt steunt vooral op runderen en varkens. Visvangst wordt niet alleen voor de eigen kust, maar ook in de Canadese wateren met succes bedreven.
Een belangrijke economische factor is de bosbouw: 42% van het land bestaat uit wouden, jaarlijks wordt 8,3 miljoen m3 hout omgezet. Aan bodemschatten bezit Letland slechts turf, bouwmateriaal (kalksteen, zand, leem, gips, grind), afgezien van het reeds genoemde hout en nog enig barnsteen.
De industrie, geconcentreerd rond de steden Riga, Liepaja en Daugavpils, produceert vooral elektrotechnische machines en apparatuur, levensmiddelen en automobielen. Hoewel het land drie waterkracht- en twee warmtekrachtcentrales kent, moet 47% van de energiebehoefte ingevoerd worden. De handelsbalans is mede hierdoor passief; de import bestaat voor eenvijfde uit minerale brandstoffen. Uitgevoerd worden met name hout en houtproducten, textiel, landbouwproducten en elektronica. De belangrijkste handelspartners zijn het GOS en de Europese Unie, met name Duitsland.
Het spoorwegnet is (1990) 2397 km lang, het wegennet 20!600 km, waarvan het merendeel verhard is. Riga is de grootste containerhaven van het Balticum, Ventspils komt op de tweede plaats. Het ligt in de bedoeling de voormalige Sovjet-marinebasis Liepaja te veranderen in een koopvaardijhaven. Riga bezit een internationale luchthaven; een eigen luchtvaartmaatschappij is niet opgericht.

5. Geschiedenis
Venta RapidHet grondgebied van het huidige Letland was oorspronkelijk bevolkt door Baltische stammen van de Liven, Latgallen, Zjemgallen en Koeren, die hun onafhankelijke positie tot het einde van de 12de eeuw wisten te behouden. Kort voor 1200 begonnen evenwel de Duitse ridders het land te veroveren. De inheemse bevolking werd met geweld onderworpen, gekerstend en ondergeschikt gemaakt aan een dunne bovenlaag van Duitse kolonisten, geestelijken, edelen en burgers. Staatkundig werd het gebied ingedeeld in twee aparte gewesten, Koerland en Lijfland.
Toen in de 16de eeuw de Reformatie in deze streken was ingevoerd, werd Koerland een geseculariseerd hertogdom onder de Poolse leenhoogheid en handhaafde zich als zodanig tot 1795, terwijl Lijfland tot 1629 bij Polen en vervolgens tot 1721 bij Zweden werd gevoegd; in laatstgenoemd jaar werd het bij Rusland ingelijfd. De Russische heerschappij in beide gewesten was aanvankelijk mild, omdat de voorrechten van de standen en de gewestelijke autonomie werden gerespecteerd. Pas in de tweede helft van de 19de eeuw ging men het zelfbestuur beknotten en de bevolking russificeren. Intussen verscherpte zich de tegenstelling tussen de Duitstalige elite en de massa van de inheemse bevolking, die zich sinds de afschaffing van de lijfeigenschap (1817) cultureel en politiek begon te emanciperen.
In de Eerste Wereldoorlog profiteerden de Letten van de anti-Duitse stemming in Rusland, maar tegen het eind van de oorlog was geheel Letland door de Duitsers bezet. Er ontwikkelde zich in het land grote activiteit; de van oorsprong Duitse adel wilde aansluiting bij Duitsland, de volksbeweging zocht toenadering tot de geallieerden. Op 11 nov. 1918 riep een Letse volksraad onder leiding van Karlis Ulmanis, voorzitter van de Boerenbond, te Riga de onafhankelijkheid van Letland uit, dat een republiek werd. In jan. 1919 vielen daarop de Russen het land binnen en vestigden er een sovjetbewind, dat echter onmiddellijk werd bestreden door de burgerlijke elementen, gesteund door Duitse vrijscharen. Letten en Duitsers bleven ook onderling oorlog voeren tot de geallieerden de terugtrekking van de Duitse troepen gelastten; de Letten wisten hierop zelf de Russen te verdrijven.
In 1920 kwam er een einde aan de heerschappij van het Duitse element over de eigenlijke Letten door de onteigening van het grootgrondbezit. Aanvankelijk kende Letland een democratisch bewind, maar de voortdurende angst voor het communisme en voor Duitsland (vooral na 1933) gaf de reactie, die steeds meer een fascistisch karakter kreeg, de wind in de zeilen. In mei 1934 voerde minister-president Ulmanis een staatsgreep uit, stelde de grondwet buiten werking en ging over tot vervolging van linkse partijen. In datzelfde jaar sloot Letland zich aan bij het Baltisch Pact. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Letland door de Sovjet-Unie eerst gedwongen tot een 'verdrag van wederzijdse bijstand' (5 okt. 1939), vervolgens bezet (17 juni 1940), waarna in aug. 1940 inlijving volgde. De Duitse troepen veroverden het gebied in de zomer van 1941; in maart 1942 kreeg het zelfbestuur. De Russen heroverden Letland eind 1944 en sindsdien maakt het deel uit van de Sovjet-Unie.
Onder het communistische regime, dat de etnische samenstelling van Letland door (gedwongen) migratie en russificatie merkbaar heeft veranderd, bleef de herinnering aan een eigen staat niettemin voortleven. Midden jaren tachtig leidde dit tot een opleven van nationale aspiraties en tot een streven om zich zo veel mogelijk los te maken van de rest van de Sovjet-Unie. Eind 1988 werd het Lets als officiŽle staatstaal heringevoerd. Na verkiezingen in maart 1990 verklaarde op 4 mei 1990 Letland zich onafhankelijk van de Sovjet-Unie. Grensposten werden opgericht.
Troepen van het Sovjet-Russische ministerie van Binnenlandse Zaken vielen in voorjaar en zomer 1991 herhaaldelijk de door Moskou als illegaal beschouwde grensposten aan de Litouws-Letse en Litouws-Wit-Russische grens aan. Uiteindelijk stemde Moskou nog in 1991 toe in de onafhankelijkheid van Letland. De nieuwe staat bleek zeer afhankelijk van de Russische Federatie en kwam in een zeer diepe economische crisis. In juni 1993 werden verkiezingen gehouden voor de Saeima, de wetgevende vergadering. Het centrum-rechtse Letlands Weg kreeg ruim een derde van de 100 zetels. President werd Guntis Ulmanis.
Op het gebied van de buitenlandse politiek richtte Letland zich op integratie in Europa. De verhouding met de Sovjet-Unie en, na 1993, met de Russische Federatie was aanvankelijk gespannen als gevolg van de onduidelijke wettelijke positie van de grote Russische minderheid en de aanwezigheid van Russische legereenheden. In 1994 werd een wet op het staatsburgerschap aangenomen die een bevredigdende regeling voor de Russen bevatte. Tevens werd overeenstemming bereikt over de terugtrekking van de Russische troepen.
De overgang naar een vrije-markteconomie verliep stroef, waarbij de weerstand tegen buitenlandse investeringen een rol speelde. In jan. 1995 trad een vrijhandelsakkoord in werking met de EU, dat in mei werd omgezet in een associatie-akkoord. Hierdoor werd de toegang van Letse producten tot de Europese markt aanzienlijk verruimd. In juni 1996 werd een vrijhandelsakkoord getekend voor landbouwproducten van Baltische herkomst.
President Ulmanis werd diezelfde maand door het parlement herkozen voor een tweede termijn van drie jaar. Bij de parlementsverkiezingen van okt. 1995 wonnen links- en rechts-extremisten bijna de helft van de zetels.

Telefoongids Letland
Postcodes
Letland

 
   

Poolgebieden



uw eigen startpagina


© copyright WorldwideBase 2005-2009