|
|
Het nationalisme vindt
zijn oorsprong in het geloof dat er fundamentele verschillen zijn tussen het
ene volk en het andere. Het woord komt uit het Latijn : natio betekent
geboorteplaats, en nationalistische politiek is altijd gebaseerd op
werkelijke of vermeende bloedverwantschap.
Nationalisme is bovenal het politieke principe dat een volk met
gemeenschappelijke kenmerken slechts vrij kan zijn in een eigen, soevereine
en onafhankelijke staat.
Het moderne nationalisme dateert uit de 18de eeuw. Het woord zelf is
waarschijnlijk voor het eerst gebruikt door de Duitse filosoof Johann
Gottfried van Heder (1744-1803). Het idee dat de nationale
identiteit het product was van een combinatie van etnische afkomst, gedeelde
historie, cultuur en taal, kreeg een enorme invloed. Het sterk emotioneel
geladen nationalisme was deels een reactie op de filosofen van de
Verlichting, die het universele van de mensheid hadden benadrukt en
die lokale, historisch gegroeide verschillen negeerden. De pogingen van
Napoleon om Europa
onder Franse hegemonie te brengen, wakkerden nationalistisch verzet in de
bezette gebieden aan.
Taal is altijd een cruciaal element geweest in de ontwikkeling van nationale
gevoelens. Het Engelse nationalisme kon pas ontstaan toen het Angelsaksisch
en het Frans van de Normandiërs waren samengevloeid tot de Engelse taal. De
vergelijkbare samensmelting van het Frankisch en het Latijn was een
noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan van het Franse nationalisme. Het
is de vraag of religie ook zo belangrijk is voor de vorming van een
nationale identiteit, maar het speelt wel degelijk een rol. Het ontstaan van
nationale gevoelens in Europa viel samen met de Reformatie -toen het Latijn
als lingua franca terrein verloor op de verschillende lokale talen. De grote
protestantse hervormers, o.a.
Maarten Luther in
Duitsland, John Knox in Schotland en Calvijn,
deden een onbeschaamd beroep op nationalistische gevoelens.
Sommige aspecten van het
nationalisme versterken het besef anders te zijn dan anderen. Daardoor kan
nationalisme gevoelens van superioriteit oproepen en in extreme gevallen
chauvinisme, xenofobie en militarisme voeden. Het nationalisme heeft zonder
twijfel oorlogen ontketend en het is geen toeval dat tegenstanders zich vaak
in internationale organisaties hebben verenigd. |
