header landen en staten

Totaal bezoekers:
Totaal pagevieuws:
Online bezoekers:
 
 
 
   


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

 

Oezbekistan

 

Terug naar overzicht AziŽ >>

 




Oezbekistan (Oezbeeks: Ozbekiston), republiek in Centraal-AziŽ, ten zuiden en zuidoosten van het Aralmeer, 447.400 km2, met 22.349.000 inw. (50 per km2); hoofdstad: Tasjkent. De republiek wordt begrensd door de republieken Kazachstan, Toerkmenistan, KirgiziŽ en Tadzjikistan.

1. Fysische geografie
Uzbekistan BukharaHet uiterste westelijke deel van Oezbekistan ligt op het Oest-Joertplateau. Het deltagebied van de Amoe Darja aan de zuidrand van het Aralmeer scheidt dit deel van het droge woestijnachtige centrale deel van Oezbekistan, de Kizil-Koem, in het zuiden begrensd door het Amoe-Darjadal. De Kizil-Koem gaat langzaam over in een heuvelgebied aan de voet van het Tiangebergte (Tian Shan). In dit heuvelgebied liggen de geÔrrigeerde oase van Tasjkent en de Kleine of Zuidelijke Hongersteppe. Ook Fergana, het meest oostelijke deel van Oezbekistan, ligt te midden van de hoge ketens van de Tian Shan en de Pamir. De meeste rivieren ontspringen als smeltwaterrivieren in de Tian Shan en de Pamir; veel van de kleinere rivieren echter verliezen na hun intrede in de woestijn zoveel water dat zij ten slotte ophouden te bestaan. De belangrijkste rivieren zijn de Amoe Darja met haar zijrivieren Soerchandarja en Zeravsjan en de Syr Darja met haar zijrivier Tsjirtsjik, die beide uitmonden in het Aralmeer. Het klimaat is streng continentaal en zeer droog.

2. Bevolking
De bevolking bestaat uit een zeer groot aantal verschillende groepen, waarvan de Oezbeken de grootste vormen (73, 7%); verder wonen er o.m. Russen (5,5%), Tataren (2%), Kazachen (4,3%), Tadzjieken (5,1%) en Karakalpaken (2%); 0,4% van de bevolking bestaat uit Mesjeten (sji'itische islamieten), die ten tijde van het bewind van Stalin vanuit GeorgiŽ hierheen werden gedeporteerd. Van de bevolking woont 41% in de steden, die geconcentreerd liggen in de rijk bevloeide agrarische gebieden; de grootste steden zijn Tasjkent, Samarkand, Andizjan, Namangan, Kokand, Boechara en Fergana.
2.1 Religie
Het religieuze centrum van de republiek is Boechara. De meeste Oezbeken zijn soennitische islamieten.

3. Bestuur en samenleving
Uzbekistan SamarkandOezbekistan is onafhankelijk sinds 1992; de grondwet van dat jaar voorziet in een presidentiŽle republiek en een parlement (Olij Madzlis) met 250 leden, die elke vijf jaar worden verkozen. Het parlement kent eveneens verkiezingen om de vijf jaar; het kiesrecht geldt vanaf 18 jaar.
Bij de verkiezingen van 25 december 1994 haalde de Volkseenheid 120 van de 250 zetels, de Volksdemocratische Partij 69, de Partij voor Gerechtigheid 47, de Partij voor de Vooruitgang van het Vaderland 14. Inzake vakbonden zijn de uit de sovjettijd stammende structuren niet noemenswaardig veranderd. Oezbekistan is ingedeeld in twaalf regio's en de autonome republiek Karakalpakistan (hoofdstad Nukus, oppervlakte 16499 km2, 1,3 miljoen inw.).
Oezbekistan is lid van de Verenigde Naties, de Gemeenschap van Onafhankelijke Staten, het IMF en de Wereldbank, de OVSE en is aangesloten bij het NAVO Partnerschap voor de vrede.

4. Economie
Hoewel de industrie de belangrijkste bron van inkomsten is, werkt ruim 43% van de beroepsbevolking in de land- en bosbouw. Het totale landbouwareaal bedraagt 33,1 miljoen ha, waarvan het grootste deel extensieve weidegrond is en 3,7 miljoen ha in gebruik is voor de irrigatielandbouw. De irrigatielandbouw is geconcentreerd in de vruchtbare oasegebieden langs de bovenloop van de Syr Darja (Ferganabekken), langs de Zeravsjan, in de omgeving van Samarkand en Boechara, in het dal van de Tsjirtsjik bij Tasjkent en aan de benedenloop van de Amoe Darja bij Noekoes, waar katoen, luzerne, fruit, zijde, rijst en wijn worden geproduceerd. Oezbekistan levert jaarlijks 1,5 miljoen ton katoen, ca. 5% van de wereldproductie, overigens 50% minder dan in de zeventiger jaren. De daling moet worden verklaard in de relatief lage kwaliteit van de geproduceerde katoen. Op de koelere hoogvlaktes wordt vnl. graan verbouwd. Natuurzijde wordt m.n. geproduceerd in de omgeving van Tasjkent en Samarkand. Het uitgestrekte woestijn- en halfwoestijngebied in het westen van Oezbekistan is m.n. in gebruik bij de veeteelt (karakoelschaap).
4.1 Mijnbouw
De bodem is rijk aan grondstoffen. Vooral het Ferganabekken is in dit opzicht belangrijk (winning van koper, molybdeen, bismut, arseen, ozokeriet, fluoriet, uraan, zwavel, steenkool en aardolie). Daarnaast komt nog steenkool voor bij Angren, ten oosten van Tasjkent en bij Bekabad aan de Syr Darja, voorts in de zeer rijke aardgasvelden van Gazli, Dzjarkak en Moebarek bij Boechara (pijpleidingen naar de Oeral en Tasjkent).
4.2 Industrie
Deze rijkdom aan delfstoffen heeft m.n. na de Tweede Wereldoorlog voor een sterke expansie van de industriŽle sector gezorgd. Zware industrie (ijzer en staal) komt in Bekabad voor (o.a. elektrostaal), naast non-ferrometallurgie in Isfara, Almalyk en Tsjirtsjik. Chemische industrie op basis van steenkool, aardgas en zwavel, enz. bestaat o.m. in Tasjkent, Tsjirtsjik (elektrochemie), Andizjan, Navoj en Kokand
(superfosfaat). De machine-industrie is voor het merendeel in Tasjkent gevestigd (o.a. landbouwmachines). Textielindustrie komt in vrijwel alle steden voor.
4.3 Milieu
De snelle ontwikkeling van de industrie heeft ernstige gevolgen gehad voor het milieu (vervuiling). Omdat ten behoeve van de irrigatielandbouw op grote schaal water aan de rivieren die in het
Aralmeer uitmonden, is onttrokken, is dit meer sinds de jaren zestig aanzienlijk in omvang afgenomen: de waterspiegel daalde met ruim 13 meter en het zoutgehalte steeg sinds 1960 met 17 gram per liter (1990: 27 gram per liter). De kustlijn is op sommige plaatsen tot 100 km teruggeweken. Het oprukken van o.m. de Kizil-Koem-woestijn naar de oases van Bochara en Karakoel heeft grote herbebossingsprojecten tot gevolg gehad (herbeplanting van 50.000 ha land).
4.4 Verkeer
Scheepvaartverkeer is alleen mogelijk op het Aralmeer en een deel van de Amoe Darja. De totale lengte van de bevaarbare binnenlandse waterwegen bedraagt (1989) 1100 km. De lengte van het wegennet bedraagt 78!400 km, waarvan 67!000 km verhard; het spoorwegennet heeft een totale lengte van 3500 km. Van groot belang zijn de grote spoorlijnen waardoor Tasjkent met andere delen van de voormalige Sovjet-Unie verbonden is: de Transkaspische lijn (via Asjchabad naar de Kaspische Zee), de Transarallijn (via Aralsk en Aktjoebinsk naar Europees Rusland) en de Toerksiberische spoorlijn (Toerksib; via Alma-Ata naar Novosibirsk, met een aftakking via Karaganda naar de Maagdelijke Gebieden).

5. Geschiedenis
De val van het Mongoolse Rijk in Centraal-AziŽ bracht in de 15de eeuw verschillende Oezbeekse dynastieŽn aan de macht, die er o.m. de onafhankelijke rijken Chiva, Boechara (Bochara) en Kokand stichtten, die in de tweede helft van de 19de eeuw door de Russen werden veroverd. Het was echter pas na de Russische Revolutie dat de Oezbeken zich aan de Russen gewonnen moesten geven. Chiva en Boechara werden in 1920 omgevormd tot Volksrepublieken (1920), waarvan delen op 27 okt. 1924 werden verenigd in de SSR Oezbekistan (Oezb.: Ozbekiston Sovjet Sotsjalistik Respoeblikasi), die tot 1992 als Unierepubliek deel uitmaakte van de Sovjet-Unie.
5.1 Naar een onafhankelijke republiek
De ineenstorting van de Sovjet-Unie aan het eind van de jaren tachtig leidde ook in Oezbekistan tot de opkomst van verschillende religieuze, etnische en politieke stromingen. De traditionele verschillen tussen de in de SSR verenigde bevolkingsgroepen leidden in de Oezbeekse steden en in de Ferganavallei tot ernstige ongeregeldheden, die o.m. evacuatie van de Mesjeten naar andere delen van de Sovjet-Unie tot gevolg hadden (juni 1989). De Oezbeekse Opperste Sovjet verklaarde de republiek op 20 juni 1990 soeverein en op 26 aug. 1991 onafhankelijk, maar bleef deelnemen aan het door de centrale Sovjetregering gestarte overleg tot behoud van de Sovjet-Unie. Toen het voortbestaan van de oude Unie echter door de oprichting van het GOS (8 dec. 1991) door de drie belangrijkste sovjetrepublieken (Russische Islam Karimov, source: UzLand (http://www.uzland.uz)Federatie, OekraÔne, Wit-Rusland) in feite onmogelijk werd gemaakt, sloot ook Oezbekistan zich op de conferentie van Alma Ata (21 dec. 1991) aan bij de nieuwe unie. President Islam Karimov - zie foto, leider van de voormalige communisten, bleef stevig in het zadel, ondanks de diepe economische crisis. Uit vrees voor import van islamitisch fundamentalisme uit Afghanistan en Iran verbood Karimov islamitische partijen en bewegingen.
De enige toegestane politieke partijen zijn de regeringspartij en de door de regering beheerste oppositiepartij. Het wekte dan ook geen verwondering dat de in dec. 1994 gehouden parlementsverkiezingen een overwinning opleverden voor de Democratische Volkspartij van Karimov en dat in maart 1995 zijn ambstermijn als president bij referendum werd verlengd tot het jaar 2000. In okt. 1994 ondertekende Karimov een verdrag tot nauwere economische en militaire samenwerking tussen Turkije en vijf Turkstalige, voormalige Sovjetrepublieken (het Oezbeeks maakt deel uit van de Turkse taalfamilie). De verhouding met Toerkmenistan verbeterde door twee overeenkomsten, waarin de verdeling van het water van de grensrivier Amoe Darja en de exploratie van olie- en gasvoorraden werden geregeld. In okt. 1996 bleek dat de graanoogst sterk zou achterblijven bij de verwachtingen. Een andere tegenslag was de sterke daling van de wereldkatoenprijs.

Telefoongids Oezbekistan
Postcodes Oezbekistan

 
   

Poolgebieden



uw eigen startpagina


© copyright WorldwideBase 2005-2009