Antwerpen (B) -
Een zeldzame oogspierziekte blijkt het gevolg van een genetisch
domino-effect, waarbij fouten in DNA leiden tot fouten in mitochondriaal
DNA.
De neuroloog Gert van Goethem promoveerde aan de Universiteit Antwerpen op
een onderzoek naar het ontstaan van progressieve externe oftalmoplegie (PEO).
Hij toonde aan dat in drie onderzochte families PEO ontstaat door problemen
in de synthese van mitochondriaal DNA.
PEO is een spierzwakte die zich vooral uit in de oogspieren en de oogleden.
De ziekte verergert in de loop der tijd. De ziekte treft waarschijnlijk
ongeveer één op tienduizend personen, maar lang niet alle gevallen worden
onderkend.
De oorzaak van de aandoening zit in de mitochondriën. Dit zijn de
celorganellen die ATP aanmaken, de directe brandstof voor (spier)cellen.
Mitochondriën bevatten eigen DNA (mtDNA) dat codeert voor 'n aantal eiwitten
in de energievoorziening.
PEO ontstaat wanneer zich fouten opstapelen in het mitochondriële DNA,
waardoor de energievoorziening van de cel steeds gebrekkiger wordt. Hierdoor
verergert de ziekte in de loop van de tijd.
De meeste patiënten zijn geïsoleerde gevallen met een deletie in het mtDNA,
maar er zijn ook families waarin de aandoening wordt doorgegeven. Van
Goethem heeft bij drie erfelijk belaste families gezocht naar de oorzaak.
Die bleek te liggen in mutaties in het gen voor gamma-polymerase.
Dit gen ligt op chromosoom 15 van het 'gewone' DNA in de celkern.
Gamma-polymerase is het enige enzym dat mtDNA kopieert en onderhoudt. Fouten
in gamma-polymerase leiden dus tot fouten in mtDNA.
Eén familie had een dominant overervende mutatie. De patiënten uit de andere
families bleken twee verschillende mutaties te hebben, één op elk van beide
chromosomen. Die combinatie van twee op zich onschadelijke mutaties maakt
ziek.
Fouten in mtDNA zijn verantwoordelijk voor PEO, maar niet alle fouten in
mtDNA zijn de schuld van gamma-polymerase. Er zijn ook patiënten met
mutaties in een ander gen. Maar het gen voor gamma-polymerase is een
belangrijke aandachtspunt, want naast PEO is er een reeks deels overlappende
ziektebeelden die alle iets te maken hebben met de energievoorziening vanuit
de mitochondriën. |
|
|
|
|
|
|
