Hoewel iedere politieke revolutie zijn eigen geschiedenis heeft, gaat het in wezen altijd om een ingrijpende, plotselinge en meestal gewelddadige omwenteling in de politieke en sociale verhoudingen en een radicale wisseling van de politieke macht. Revoluties veranderen de maatschappelijke structuur ingrijpend, in de ogen van de revolutionairen natuurlijk altijd ten goede.

Guiseppe Mazzini (1805-1872), een Italiaans nationalist, stelde ideeën in de revolutie voorop. 'Grote revoluties', zei hij, 'zijn eerder het werk van principes dan van bajonetten en voltrekken zich eerst in het denken, en dan pas in de werkelijkheid'. Wat wij revolutie noemen is altijd een geslaagde omwenteling : mislukte revoluties gaan de geschiedenis in als oproer of samenzwering. Uiteindelijk is iedere revolutie voor haar succes afhankelijk van de zwakte van haar tegenstander. Maar de staat is toegerust met middelen om de onderdrukten of ontevredenen onder de duim te houden. Dat is de reden waarom er in de geschiedenis veel meer mislukte opstanden voorkomen dan succesvolle revoluties.

Is er één bepaalde zwakke plek aan te wijzen waardoor samenlevingen onder revoluties bezwijken ? Waarschijnlijk niet. Militaire nederlagen hebben vaak als katalysator gewerkt, zoals in het Rusland van 1917. Plato meende dat elke revolutie voortkwam uit conflicten binnen de heersende klasse. Vast staat dat de Franse regering aan de vooravond van de bestorming van de Bastille, met een ernstige politieke crisis kampte.

Voordat een revolutie als zodanig de geschiedenis in kan gaan, moeten de nieuwe heersers hun macht consolideren en gehoorzaamheid afdwingen, goedschiks of kwaadschiks.

Sommige revoluties, zoals de Amerikaanse opstand tegen de Britse overheersing die in 1775 uitbrak, komen voort uit het volk zelf. De instemming van het volk staat dan buiten kijf. In andere gevallen, zoals de staatsgreep van de bolsjewieken in Rusland, moest die instemming achteraf worden verkregen of het volk met geweld worden afgedwongen. In regel gaan die twee dingen samen.