De Latijnse goden werden duidelijker herkenbaar nadat zij aan de Griekse waren gelijkgesteld (Jupiter-Zeus, Juno-Hera, Minerva-Athene, enz.). De typisch Romeinse goden waren van oorsprong echte ‘numina’, dwz. goddelijke wezens die een heilig ontzag inboezemden en een duidelijke functie hadden in het leven van enkeling en gemeenschap. Bij het godsdienstig handelen kwam het vooral aan op de correcte vorm. Kenmerkend is de stricte naleving van de rituelen.

Typisch Romeins is ook de tegenstelling tussen sacer (= heilig) en profanus (= alledaags). Mensen en dingen (het heiligdom en de cultusvoorwerpen) die sacer waren, werden omringd door taboeregels. Zo moesten de Flamen Dialis, de priester van Jupiter, en zijn vrouw zich onderwerpen aan zeer strenge leefregels. Zowel in de privéreligie als in de staatscultus speelden reinigingsriten een rol. Een sprekend bewijs daarvan is de ‘lustratio’, het reinigingsoffer, waarmee men de boerenhoeve, het stadsgebied, het volk louterde van onreine invloeden. Het bestond uit de ‘su-ove-taurilla’, het offer van een zwijn, een schaap en een stier, die rondom het te reinigen voorwerp werden geleid en vervolgens aan de god Mars geofferd.

Al vertoonde de Romeinse godsdienst vanouds sterk het karakter van een staatscultus (resulterende in de keizercultus als bewijs van loyaliteit jegens de staat), de huiselijke religie ontbrak niet. Deze concentreerde zich rond het haardvuur, het middelpunt van het familieleven, waarover Vesta waakte. Ook de gemeenschap bezat haar haardvuur, verzorgd door de Vestaalse maagden, die in hun maagdelijkheid het goddelijke leven, dat spontaan ontstaat, vertegenwoordigden. Het gezin stond onder bescherming van de laren, waarschijnlijk geesten van voorouders, en de penaten, de goden van de voorraadkamer. Typisch Romeins waren ook de indigites, de numina die in de ‘indigitamenta’ werden aangeroepen. Dit was een onafzienbare rij goden die de fasen in de groei in mensenleven en natuur onder hun hoede hadden. Zo zorgde Sator voor het zaaien, Segestia voor de groei, en Convector voor het binnenhalen van de oogst; Cunina waakte over het kind in de wieg, Potina en Educa zorgden voor het eten en drinken, Locantius leerde het spreken.

De Romeinse godsdienst onderging vele invloeden van buiten. Eerst is er de inwerking van de Etruskische beschaving. Het bekende drietal Jupiter Optimus Maximus, Juno Regina en Minerva zou uit Etrurië stammen, evenals de haruspices, die de toekomst voorspelden uit de ingewanden van de offerdieren, en de gladiatorenspelen, oorspronkelijk sacraal van aard en bedoeld om de ban van de dood te breken. Griekse invloed is te bespeuren in de overneming van de Sibyllijnse boeken, afkomstig uit het Apolloheiligdom te Cumae, bewaard in de Jupitertempel op het Capitool en geraadpleegd in dagen van nood en dreiging. Tegen het einde van de Republiek werden vooral mensen uit elitaire en intellectuele kringen beïnvloed door een van de mysteriediensten die in die periode vanuit het Oosten werden overgenomen. Het eerst deed Cybele, de Magna Mater (= de Grote Moeder) uit Klein-Azië, haar intrede (204 v.C.). Later volgden Isis en Mithras. Keizer Augustus wenste het Romeinse wereldrijk een door de traditie vertrouwde godsdienstige grondslag te geven. Hij herstelde de Oud-Romeinse godsdienst en de oeroude riten, die zich daarna geleideilijk minder zouden manifesteren naarmate andere godsdiensten, o.a. het christendom, aan invloed wonnen.