Efeze (Selcuk in Turkije)
De grote steden waren in de Klassieke Oudheid hoogontwikkelde stadscentra met een ingewikkelde, starre bureaucratie, een openbaar bestuursstelsel en een ontwikkeld cultureel en religieus leven. De overvloed van gevonden artefacten en indrukwekkende gebouwen geven ons een ongekend inzicht in de steden en de cultuur leren we goed kennen uit de bewaarde teksten. Efeze is een prachtig voorbeeld van een Grieks-Romeinse stad die na een eenvoudig begin uitgroeide tot een economisch centrum en een middelpunt van devotie en vermaak. In Efeze, gelegen in wat toen Klein-Azië heette, versmold de inheemse culturele en religieuze traditie met die van de Griekse en Romeinse kolonisten tot een rijke, multiculturele samenleving. ( foto : openbare toiletten in Efeze )

Pompeji  (Baai van Napels in Italië)
Op 24 augustus 79 kwam de Vesuvius, een vulkaan bij de Baai van Napels, tot uitbarsting en begroef de Romeinse plaatsen Pompeji, Herculaneum, Stabiae en Oplontis onder een dikke laag as en lava. Deze gebeurtenis is vastgelegd door de historicus Plinius de Jongere (62-113) in een beschrijving die net zo beeldend en levendig is als die van een recente ramp. Ook toen al doorzochten de overlevenden de puinhopen om mensen en bezittingen te redden. Afgezien hiervan bleven de vindplaatsen 1.700 jaar lang onaangeroerd. De gebouwen en alles daarin bleven bewaard en leveren ons nu een schat aan informatie, samen met de lichamen van mensen en dieren.
Het is één van de rijkste archeologische vindplaatsen ter wereld om de uitstekende staat van conditionering, die een uniek beeld geeft van het Romeinse leven van alledag. ( foto : de boog van Caligula )

Herculaneum  (Baai van Napels in Italië)
Herculaneum is in 1709 ontdekt door mensen die een put groeven en in 1735 was het al mogelijk om het amfitheater te bezoeken, waardoor de stad een befaamde toeristenattractie werd. In 1738 begon men een systematisch onderzoek met tunnels en springladingen buskruit. De locatie is sinds kort object voor nieuw onderzoek, maar een complete plattegrond heeft men nog steeds niet - alleen een paar straten en gebouwen zijn bekend. Men vermoedt wel dat de stad een oppervlakte van twintig ha. had - een derde van het oppervlak van Pompeji - maar dit blijft een gissing tot alle stadsmuren zijn gevonden. De vindplaats heeft veel informatie opgeleverd over de organische materialen die de Romeinen gebruikten en die zelden bewaard gebleven zijn. Houten luiken, scheidingswanden, zuilen, meubels en zelfs een kinderbedje zijn gevonden, alle door de enorme hitte verkoold. Eén van de spectaculairste vondsten is het Huis van de Papyri met een reusachtige bibliotheek van 1.800 boeken. ( foto : bewaarde gebouwen )

Grand  (Vogezen in Frankrijk)
Deze Gallo-Romeinse provinciestad ontstond rondom een succesrijk gezondheidscentrum op een afgelegen open plek in een woud en heeft daarom niet de typerende indeling van een kleine Romeinse plaats. Veel Romeinse nederzettingen ontstonden zo, waarin het badhuis het centrum werd. Het heiligdom hier was gewijd aan Grannus, een belangrijke Keltische god van de geneeskunst, wiens heiligdommen voornamelijk rondom Vosges (Frankrijk) lagen.
Grand is de moderne naam voor vermoedelijk het oude Romeinse Grannum. Latijnse documenten verwijzen naar erediensten voor Mercurius, Jupiter en Grannus en er zijn aan Grannus en waarschijnlijk ook aan Mars en Jupiter gewijde tempels opgegraven. Het onderzoek heeft veel gegevens opgeleverd over de indeling van de stad, het wegennet en verscheidene gebouwen, waaronder een grote basilica in Griekse stijl (met een prachtige mozaïek van een komediemasker en geometrische motieven), enkele winkels, een monumentale fontein en een groot gebouw naast de begraafplaats, wellicht een gevangenis. Er is een aantal nederzettingssporen, waaronder mozaïekvloeren en hypocaustverwarmingen, zowel in als buiten de stad gevonden. Men ontdekte een wijdvertakte riolering tot vijftien meter in de grond, met afvoerkanalen en diepe putten waarop de ganse stad was aangesloten. Het beroemde amfitheater lag buiten de stadsmuren tegen een heuvel aan.  ( foto : het amfitheater )