New York - Verenigde Staten
New York, in 1624 door Nederlandse kolonisten gesticht, is één van de oudste steden in de Verenigde Staten en kent een lange en gevarieerde geschiedenis van industrie en handel. De ideale ligging voor bewoning en scheepvaart hielt in dat de stad tot vandaag bleef groeien, zodat het meeste archeologische materiaal over de vroegste inwoners onder de moderne stad ligt. Archeologen moeten gebruik maken van eigentijdse kaarten en verslagen om de vroege stadsontwikkeling te leren kennen. De plattegrond van de zuidpunt van Manhattan draagt nog de sporen van het vroegste fort en de nauwe, onregelmatige straten contrasteren met het gridpatroon dat in 1811 is aangelegd. De oudste gebouwen van de stad dateren van midden de achttiende eeuw. (foto : fort George in 1750)

Fort Jesus - Mombasa in Kenya
Toen Europese landen in de zestiende eeuw meer handelsroutes gingen zoeken, werd de oostkust van Afrika beheerst door de Portugezen. Fort Jesus was niet alleen een factorij voor uitwisseling van goederen, maar ook een militaire post om de kust te beheersen en de scheepvaartroute van Zuid-Afrika naar India te beschermen, die zo vaak werd bedreigd door islamitische landen van het Arabisch Schiereiland. Er was ook bescherming tegen de Nederlanders nodig, die rivaliserende handelsroutes onderhielden en de Portugese aanwezigheid in de regio teniet wilden doen. Het fort werd opgetrokken uit puin en aarde, met wallen van ruim vier meter dik, op een koraalrif aan de zuidkant van de haven van Mombasa. Het bestaat nog in de zestiende eeuwse vorm, met weinig wijzigingen, op een vierkant grondplan, met grote bastions op elke hoek om de kanonnen te herbergen. Het fort, nu een museum, toont artefacten die bij opgravingen in het begin van de jarig zestig zijn gevonden en de vele vondsten uit een zeventiende eeuw Portugees wrak, dat in de haven van Mombasa werd geborgen. (foto : het koloniaal Fort Jesus )

Sydney Cove - New South Wales in Australië
Toen kapitein Cook in 1770 Botany Bay in Australië ontdekte, stelde hij de Britse regering voor die locatie te gebruiken als strafkolonie om de overbezettingsproblemen in de Britse gevangenissen op te lossen. Toen de eerste scheepsladingen veroordeelden in 1788 aankwamen, besloot kapitein Arthur Phillip (1738-1814) dat Botany Bay hiervoor niet geschikt was en stichtte de kolonie noordelijker. Deze locatie had van Cook de naam Port Jackson gekregen, maar werd herdoopt in Sydney Cove, naar de Britse minister. Phillip beschreef Sidney Cove als de mooiste haven ter wereld, zodat er in 1793 nog meer gevangen heen werden gebracht. De eerste vrije kolonisten kwamen vijf jaar later. De gevangenen bouwden wegen en huizen van de beschikbare materialen en zo ontstond een stad. Al snel verrezen ook boerderijen in de buurt en door de komst van vrije kolonisten met praktische vaardigheden en handel ontwikkelde zich een zelfvoorzienende, bloeiende stad, die niet langer van de strafkolonie afhankelijk was. De laatste veroordeelden werden in 1840 naar Sydney Cove gestuurd, toen al een stad met een bloeiende zeehaven, grote openbare gebouwen en een groeiende bevolking. (foto : Cadman's cottage, het oudste gebouw van Sydney)