Wetenschap heeft op een wel zeer letterlijke wijze vorm gegeven aan de wereld waarin we nu leven. Maar wetenschap heeft de mens ook fundamenteler geraakt; de manier waarop we over onszelf denken is er volledig door veranderd.
Het wetenschappelijk sleutelbegrip van de afgelopen 250 jaar kan in één woord worden samengevat : schaal. Enerzijds zijn we ons gaan realiseren hoe uitgestrekt het heelal is en aan de andere kant hoe oneindig klein atoomdeeltjes zijn, en dat heeft een permanent effect op ons besef van de menselijke plaats in het schema der dingen gekregen.
Sinds het middeleeuwse begrip van de mens die geschapen is naar Gods evenbeeld in het centrum van het geordende universum, zijn we ons gaan realiseren dat de mens gemaakt is van dezelfde materie als de sterren in de hemel en de aarde onder onze voeten. En verder zijn we alleen maar tot onze huidige staat van bewustzijn gekomen als gevolg een serie willekeurige mutaties.
Deze verandering van zienswijze is niet van de ene dag op de andere tot stand gekomen. Voor de Wetenschappelijke Revolutie van de 17de eeuw bestond 'natuurfilosofie', zoals wetenschap toen werd genoemd, uit niet veel meer dan een aantal 'zekerheden' die we van de oude Grieken hadden geërfd - bijvoorbeeld dat de hemel bestond uit zeven doorzichtige sferen. Maar de nieuwe ontdekkingen, zoals de telescoop en de microscoop, begonnen de complexiteit van het universum te ontvouwen, en nieuwe empirische technieken, zoals Newtons experimenten met licht, toonden aan dat de wereld niet was wat hij leek te zijn.
Tegen het eind van de 19de eeuw leek het dat we dank zij de wonderen van de wetenschap alles zouden kunnen weten om op deze manier onze positie van meesters van het universum te verstevigen. Op wetenschappelijke ontdekkingen - de verbrandingsmotor, de elektriciteit - werd een geheel nieuw, industrieel tijdperk gebouwd.
Maar de atoombommen (foto) op Hiroshima en Nagasaki in 1945 gaven aan waar de grenzen van het optimisme lagen. We waren inderdaad meesters van onze planeet geworden, meesters van de vernietiging - door gebruik te maken van de kleinste deeltjes die we kennen, hebben we de meest omvangrijke catastrofe aangericht die de wereld ooit heeft aanschouwd.
Vandaag de dag zien we verzet tegen de wetenschap. De wetenschap krijgt de schuld van onze overhaaste vlucht in de toekomst, terwijl oude bekenden als ziekten, honger en oorlog ons blijven achtervolgen.
Opwarming van de aarde, chemische oorlogvoering, de dreiging van nucleaire fall-out, vreemde ziekten zoals het ebolavirus : het zijn de bijproducten van onze wetenschappelijke queeste om verder en verder te komen.
Wie weet zullen de wetenschap en het immer mysterieuze menselijke brein ooit in staat zijn om deze problemen op te lossen.