header sterren

 


 maak van deze website uw startpagina !
WorldwideBase
 Alle wwbase pagina's

 

Woordenboek
van het heelal

 
   
A  
Ablatie Afsmelten van het oppervlak van een lichaam door wrijving met de aardatmosfeer.
Absolute_grootte Maat voor de werkelijke helderheid van sterren.
Absolute_nulpunt Temperatuur van 0 K, overeenkomend met -273,16° Celsius.
Absolute_temperatuurschaal Schaal voor temperatuurmeting, met als laagste waarde het absolute nulpunt.
Afplatting Afwijking van een (rotatie-)lichaam van de bolvorm.
Afstandmodulus Verschil tussen schijnbare (m) en absolute (M) helderheid van een bepaalde ster.
Albedo Reflectievermogen van een lichaam zonder eigen licht, dat voor een volledige reflectie de waarde 1 krijgt.
Antimaterie Elementaire deeltjes met omgekeerde elektrische lading.
Apertuur (Opening) Diameter van de convergerende lens of van de spiegel van een telescoop.
Aphelium Het punt van een planetenbaan dat zich het verst van de Zon bevindt.
As Fictieve rechte lijn waaromheen de lichamen (bijv. hemellichamen) roteren.
Asteroïde Een object van gesteente van geringere grootte dan een planeet, dat om de zon draait.
Asteroïde De omloopbanen van de meeste asteroïden liggen in een gordel tussen Mars en Jupiter.
Asteroïdengordel Gordel tussen de omloopbanen van Mars en Jupiter waarin zich de omloopbanen van talloze asteroïden bevinden.
Astrologie Probeert handelingen van mensen en gebeurtenissen uit posities van hemellichamen te voorspellen.
Astronomie Wetenschap die het universum buiten de aardatmosfeer onderzoekt.
Astronomische_Eenheid De gemiddelde afstand van de Aarde tot de Zon (ongeveer 150 miljoen kilometer).
Atoom Kleinste eenheid van een chemisch element (atoomkern en elektronenwolk).
Atoomkern Centraal deel van een atoom met positieve lading en het grootste deel van de atoommassa.
Azimut Van het zuidelijkste punt uit aan de horizontale cirkel gemeten hoekafstand.
B  
Balk/spiraalvormig_melkwegstelsel Een spiraalvormig melkwegstelsel met door de kern ervan een materiebalk.
Bedekking Verduistering van een hemellichaam door een ander.
Bedekkingsster Een ster waarvan de helderheid periodiek verandert.
Beweging Directe of rechtsomlopende beweging van een hemellichaam in dezelfde richting als de beweging van de Aarde.
Big_Bang Oerknal
Big_Crunch Eindkrak
Boogminuut Zestigste deel van een graad of het 21600ste deel van een cirkel.
Boogseconde 3600ste deel van een graad ofwel minder dan een miljoenste van een cirkel.
Breedte Geografische hoekafstand tussen een punt op het aardoppervlak en de evenaar.
Bruine_dwerg Sterachtig object - klein en arm aan massa - zonder versmelting van waterstof in de kern.
Buigingsstraal Buiging van het licht aan de randen van bijvoorbeeld opvangspiegelhouders
C  
Chandrasekhar-limiet Grenswaarde voor de massa van een ster
Charge-Coupled-Device Elektronische fotografische plaat in de HST om beelden op te nemen
Circumpolaire_sterren Sterren of sterrenbeelden die vanaf een bepaalde waarnemingslocatie niet onder de horizon verdwijnen
Compositie Een opname, die uit afzonderlijke opnamen samengesteld is
Convectie Verticale beweging van energie of massa als gevolg van circulerende stromingen
COSTAR Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement : correctie voor de niet juist geslepen hoofdspiegel van de HST
Culminatie Hoogste stand, die een gesternte ten opzichte van de waarnemer bereikt
D  
De_kern Gebied rondom het centrum van een planeet, ster of melkwegstelsel
Declinatie Hoekafstand van een hemellichaam tot de hemelevenaar
Dichtheid Maat voor de massa in een bepaalde ruimte
Donkere materie Elke soort materie, die we niet direct of indirect kunnen zien, wordt als donkere materie aangeduid
Donkere_wolk Een koude wolk van stof en gas, die geen licht reflecteert en evenmin uitstraalt
Dopplereffect Verandering van de frequentie van geluids- en lichtgolven als gevolg van de beweging van bron en waarnemer ten opzichte van elkaar.
Druk Maat voor de op een oppervlak werkende kracht
Dubbelsysteem Twee om een gemeenschappelijk zwaartepunt draaiende sterren
E  
Eclipsen Totale of gedeeltelijke afdekking van een hemellichaam bij passage door de schaduw van een ander hemellichaam
Ecliptica Grote cirkel op de hemelbol, waarop de schijnbare beweging van de Zon voor de achtergrond van de sterren loopt
Eigenbeweging Langzame positieverandering van sterren aan de hemel
Eindkrak (Big Crunch) Mogelijk einde van het universum
Elektron Negatief geladen deeltje, arm aan massa, in een baan om de atoomkern
Element Eenvoudigste, uit identiek opgebouwde atomen bestaande chemische vorm
Ellips Een vorm van de planetenbanen, die door de drie Wetten van Kepler voor de planetenbewegingen worden beschreven
Emissienevel Een wolk van gas en stof, die door dichtbijzijnde sterren wordt verhit en tot oplichten aangezet
Energie Vermogen tot verrichten van arbeid
Equinoxen Snijpunten van de ecliptica en de hemelevenaar
Excentriciteit Afstand tussen middelpunt en brandpunt van een ellips, gedeeld door de halve grote as
Extinctie Schijnbare verzwakking van de helderheid van een hemellichaam door de atmosfeer
F  
Fase De wisselende lichtgestalte van een niet lichtgevend hemellichaam
FOC (Faint Object Camera) Instrument van de HST, dat beelden van een kleine hemelsector kan registreren.
Foton Energiequantum van de elektromagnetische straling
Fotosfeer Oplichtende gebieden van de zonneatmosfeer
Fraunhoferlijnen Donkere (absorptie-)lijnen in het zonnespectrum
Frequentie Trillingen per seconde (in Hertz).
G  
Gasreuzen De planeten Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus
Gebeurtenishorizon De grenswaarde bij een zwart gat, waarbij de ontsnappingssnelheid gelijk is aan de lichtsnelheid
Gele_dwerg Op de Zon gelijkende ster, die zich in een zelfde ontwikkelingsfase als de Zon bevindt
GHRS Goddard High Resolution Spectrograph: Apparaat voor de opname van spectra van objecten
Golflengte De afstand tussen twee opeenvolgende golfbergen
Gravitatielens Buiging van licht aan een zeer massarijk object
H  
Halo Stralenkrans om de Maan, de Zon of een andere planeet
Helderheid Totale door een ster per seconde uitgezonden hoeveelheid licht of andere straling
Heliocentrische_theorie Theorie van de planetenbeweging met de Zon in het middelpunt van het zonnestelsel
Helling Hoek tussen het vlak van de omloopbaan van een planeet en het vlak van de ecliptica
Hemelgewelf Fictieve holle bol, die concentrisch is met de Aarde en waarbij op de binnenkant de posities van de sterren worden geprojecteerd
Hemelpolen Snijpunten van de rotatieas van de Aarde met de hemelbol, zodat er een noord- en een zuidpool is
Hertzsprung-Russel-diagram Grafische weergave van de helderheid en de spectraalcategorieën van de sterren
H-II-gebied Een gaswolk van geïoniseerd waterstof
Hoofdreeks Diagonale zone van het Hertzsprung-Russel-diagram, waarin zich meer dan 90% van de waargenomen sterren bevinden
HSP High Speed Photometer: Meet veranderingen in de lichtintensiteit van bepaalde objecten in de loop der tijd
HST De Hubble-Space-telescoop (HST): een naar Edwin Hubble genoemde telescoop, die zich in een baan om de Aarde bevindt
I  
Infraroodlicht Elektromagnetische straling, die in het spectrum ligt tussen de radiogolven en de langegolfstraling aan het einde van het zichtbare licht.
Interstellair_gas Materie, voor het merendeel waterstof met kleine hoeveelheden helium en andere elementen, die tussen de sterren in een lage verdeling aanwezig is
Interstellair_stof Kleine, vaste materiedeeltjes, die in de ruimte tussen de sterren in een lage verdeling aanwezig zijn
Ion Atoom met een extra of een ontbrekend elektron
K  
Kernfusie Kernen van lichtere atomen versmelten tot zwaardere kernen, waarbij energie vrijkomt
Komeetkern vaste materie in het centrum van de komeetkop
Korst Vaste oppervlaktelaag van een planeet of ander vast lichaam
Kosmologie Leer van de oorsprong, ontwikkeling en algemene opbouw van het totale universum
Kosmos Betekent in het algemeen de wereld als geheel en is synoniem met universum en heelal
L  
Lengtegraad In het equatorvlak gemeten hoekafstand tussen een punt op het aardoppervlak en de nulmeridiaan (Greenwich).
Lenzentelescoop Refractor
Libraties Vanaf de Aarde geziene schijnbare schommelingen van het maanoppervlak
Lichtjaar De afstand die het licht in één jaar aflegt Omgerekend is dit bijna 9,5 biljoen kilometer
Lichtsnelheid Snelheid waarmee het licht zich in de lege ruimte verplaatst. De waarde is 300000 km/s
M  
Maan Natuurlijke satelliet van onze Aarde. Satellieten van andere planeten
Maancyclus De periode tussen twee gelijke fasen van de Maan
Maansverduistering Als de Maan door de schaduw van de Aarde gaat, ontstaat een totale of een gedeeltelijke maansverduistering
Magnetosfeer Gebied dat het magnetisch veld van een planeet omvat
Magnitude Maateenheid voor de helderheid van een ster
Mantel Gesteentelaag tussen de kern en de korst van een maan of terrestrische planeet
Massa De hoeveelheid in een lichaam aanwezige materie
Melkweg Blinkende strook van miljoenen sterren van het melkwegstelsel, die met het blote oog niet afzonderlijk waarneembaar zijn
Melkwegstelsel Naam voor ons sterrenstelsel, ook "Galaxis" genoemd
Meridiaan Een grote cirkel aan de hemelbol door de noord- en zuidpool van de hemel en door het punt direct boven de waarnemer
Messier-catalogus Een catalogus met meer dan 100 nevels en sterrenhopen, gepubliceerd door Messier in het jaar 1784
Meteoren Aan de hemel waar te nemen lichtverschijnsel, ontstaan door het verdampen van een meteoroïde bij het passeren van de atmosfeer van de Aarde
Methaan Een gas, dat ontstaat, wanneer de overblijfselen van planten of dieren ontbinden
M-nummers Classificatie van melkwegstelsels naar Charles Messier (1730-1817)
Molecuul Twee of meer chemisch met elkaar verbonden atomen
N  
NASA De VS-ruimtevaartorganisatie (National Aeronautics and Space Administration).
Neutrino Bij kernfusie vrijgekomen elementair deeltje
Neutron Elektrisch neutraal elementair deeltje, waarvan de massa iets groter is dan die van een proton
Nevel Een wolk van gas en stof, die vaak meerdere miljoenen zonmassa's omvat
NGC New General Catalogue: Catalogus van sterrenhopen, nevels en melkwegstelsels van Herschel en Dreyer 1889.
NGC-nummers Classificatienummers uit de New General Catalog of Nebulae and Clusters of Stars
O  
Object Lichamen en verschijnselen aan de hemel
Objectief Hoofdlens van een reflector
Occultatie Bedekking van een hemellichaam door een ander
Oculair Optisch systeem voor de vergroting van ingevangen beelden
Ontsnappingssnelheid Minimale snelheid die een lichaam moet hebben om aan het gravitatieveld van een ander lichaam te ontsnappen
Opening Diameter van het oppervlak in een optisch systeem, dat het licht opvangt
Ophanging Systeem dat een telescoop draagt en de oriëntatie ervan mogelijk maakt
Oplossend_vermogen Vermogen van optische systemen om twee dicht bij elkaar liggende punten gescheiden weer te geven
Oppositie Relatieve positie van een planeet, waarbij deze met betrekking tot de Aarde in tegengestelde richting ten opzichte van de Zon staat
P  
Parallax Hoek tussen de zichtstralen van twee onafhankelijke waarnemingslocaties naar hetzelfde object
Parsec Afstand van een ster, waarvan de parallax in een jaar een boogseconde bedraagt
Partikel Zeer klein materiedeeltje
Passage Beweging van een hemellichaam voor de schijf van een ander, groter hemellichaam
Penumbra Halfschaduw, die de kernschaduwkegel omgeeft
Perihelium Het punt van een planetenbaan dat zich het dichtst bij de Zon bevindt
Plasma Aggregatietoestand van een stof
Platenbewegingen Geologische bewegingen in grootschalige structuren
Precessie De langzame verandering van de hellingsrichting van de aardas
Prisma Wigvormig stuk glas voor de ontleding van licht in een spectrum
Protoster Ontwikkelingsstadium van een ster kort voordat de kernreacties beginnen
Protuberansen Grote, heldere structuren uit de chromosfeer van de Zon
Pulsar Snel roterende neutronenster die een straal uitzendt
Q  
Quasar Kosmisch object met geweldige lichtsterkte, dat vergelijkenderwijs klein en enorm ver verwijderd is
R  
Radar Uitgezonden radiosignalen, die door een lichaam worden teruggekaatst . RADAR is de afkorting voor de Engelse uitdrukking RAdio Detecting And Ranging
Radiaalsnelheid Snelheid, waarmee een hemellichaam zich langs de zichtlijn beweegt
Radiant Punt aan het firmament waaruit de meteoren van een meteorenregen schijnen te komen
Radiotelescoop Apparaat voor de waarneming van hemellichamen in het gebied van de radiogolflengten
Rand De van grote afstand zichtbare rand van een planeet of ander hemellichaam
Reflectienevel Een wolk van gas en stof, die het licht van dichtbijgelegen sterren reflecteert
Reflector Latijnse aanduiding voor een telescoop, die het licht met behulp van een spiegel convergeert
Refractor Latijnse aanduiding voor een telescoop, die licht met behulp van lenzen convergeert
Relativiteit Door Albert Einstein opgestelde theorie van de fysica
Relativiteitstheorie Theorie van Einstein, fysische wetten zijn voor elke waarnemer, onafhankelijk van diens beweging, hetzelfde
Reus Grote ster met hoge lichtsterkte
Rode_reuzen Uitdijende ster
Rode_dwerg Een algemene aanduiding voor alle sterren met minder dan een zonmassa
Rustmassa Massa van een lichaam ten opzichte van een referentiesysteem waarin het in rust is
S  
Schmidt-telescoop Spiegeltelescoop, die fotografische beelden van grote sterrenvelden zonder de optische fouten van de coma levert
Scintillatie Fonkelen van een puntlichtbron, veroorzaakt door breking in de turbulente stromingen in de atmosfeer
Seyfert-melkwegstelsels Melkwegstelsels met een kleine, zeer heldere kern en zwakke spiraalarmen
Solstitium Tijdstip waarop de Zon zijn grootste resp. kleinste declinatie bereikt (21 juni - zomerzonnewende en 21 december - winterzonnewende ).
Spectrum Wanneer licht in zijn individuele kleuren wordt ontleed, komen dunne donkere lijnen, de zogenoemde Fraunhoferlijnen, in een oplichtende kleurenband tevoorschijn.
Spiraalvormig_melkwegstelsel Centraal gedeelte van een melkwegstelsel met hoge sterrendichtheid
Standaardkaars Deze aanduiding wordt gebruikt voor objecten, waarvan de helderheid precies bekend is
Sterrenhoogte Hoekafstand van een gesternte ten opzichte van de horizon (0°). De maximumwaarde (90°) komt overeen met het zenit
Supernova Een stellaire explosie, die de ster een lichtsterkte geeft, die vele duizenden malen groter is dan die van een nova
Superreus Grote, massarijke ster met geringe dichtheid en zeer hoge lichtsterkte
Synodische_omlooptijd Tijdsinterval tussen twee opeenvolgende opposities van een buitenplaneet
T  
Terminator De schaduwlijn tussen de dag- en nachtzijde van een planeet of maan
Transit Passage van een klein hemellichaam voor een groter
Trojanen Groep van planetoïden, die in twee van de Lagrange-punten van het Jupiterstelsel op de omloopbaan van de planeet te vinden zijn
U  
Universum Het totaal van alles wat bestaat in het gehele heelal en de erin aanwezige materie
V  
Vacuüm Theoretisch materievrije ruimte
Verbinding Substantie, die bij de chemische vereniging van ten minste twee elementen wordt gevormd. Waterstof en zuurstof verbinden zich tot water
Vlamster Rode dwergster met kortstondige helderheidstoename
W  
Waterstof Het lichtste en eenvoudigst opgebouwde element. Het is ook het meestvoorkomende element in het universum en daardoor het belangrijkste bestanddeel van alle sterren
Wet_van_Hubble Wet van het uitdijende universum
Wolf-Rayet-ster Zeer heldere ster met een hoge temperatuur, die met hoge snelheid een grote hoeveelheid materie wegslingert
Z  
Zenit Hoogste punt van de van de waarnemer uitgaande verticale lijn met de hemelbol
Zodiacus Zone langs de ecliptica, waarin zich de Zon, de Maan en de planeten bevinden en die de 12 dierenriemsterrenbeelden bevat
Zoekertelescoop Kleine telescoop die aan een grotere telescoop is aangebracht en de objecten dankzij zijn grotere gezichtsveld gemakkelijker vindt
Zoekerverrekijker Kleine kijker met een groot blikveld, die aan een astronomische telescoop is aangebracht
Zon De ster, waar onze Aarde om draait. De Zon is een hete, lichtgevende gasbol
Zonnestelsel Aanduiding die alle lichamen omvat die om de Zon draaien
Zonnevlamman Plotselinge sterke verhoging van de zonneactiviteit
Zonnevlek Donkere vlek in de zonnefotosfeer met een zeer sterk magnetisch veld
Zonnewende Het noordelijkste resp. zuidelijkste punt van de Zon aan de hemel, de eerste dag van de winter resp. zomer
Zwarte_dwerg Een witte dwergster, die geen energie meer afgeeft
Zwarte_lichamen Deze hebben de eigenschap elektromagnetische straling volledig te absorberen, maar ook volledig te emitteren.
 
   

Footer worldwidebase