| |
Wat is de
ziekte van Crohn?
De ziekte van Crohn is een chronische ontsteking van de dunne en/of
dikke darm, die vaak tussen het 15e en 30e levensjaar voor het eerst de
kop opsteekt.
De ontsteking van de darm bij de ziekte van Crohn heeft een uiterst
grillig verloop. Het kan varieren van een snelle uitbreiding naar andere
darmgedeeltes (acute fase) tot een relatief rustig beeld dat door de
jaren heen weing klachten geeft en nauwelijks behandeling nodig heeft
(chronische fase).
Klachten die het meest voorkomen bij de ziekte van Crohn zijn:
Dunne ontlasting of diarree: De ontstoken darm kan niet voldoende vocht
opnemen
Vermagering, bloeadarmoede of groeiachterstand: De ontstoken darm neemt
bepaalde voedingstoffen onvoldoende op waardoor tekorten in het lichaam
kunnen ontstaan. Als gevolg hiervan ontsaat ook vermoeidheid.
Bloedverlies: Door de ontsteking ontstaan wondjes in de darm waardoor
bloedverlies bij de ontlasting op kan treden.
Vernauwing (Stenose): Wanneer de ontsteking op een bepaalde plaats zeer
heftig is (acute fase) kan er een vernauwing in de darm ontstaan. Deze
kan ook ontstaan door een zich ontwikkelend littekenweefsel. Ook bij
eenr elatief rustig verloop van de ontstekingen in de darm kan zich op
den duur littekenweefsel vormen. Dit vaak starre bindweefsel kan net als
in de acute fase aanleiding geven tot vernauwing en zelfs afsluiting van
de darm.
Naast deze klachten kunnen nog andere verschijnselen optreden:
Fistels: Wanneer de ontsteking overslaat op andere darmgedeeltes of
omliggende organen kunnen zich onnatuurlijke verbindingen (fistels)
vormen. Deze fistels kunnen doorlopen tot in andere organen en met name
de huid.
Pijn in de gewrichten: Bij een aantal patienten beperkt de ontsteking
zich niet alleen tot het maagdarmkanaal. Ook pijnlijke zwellingen van bv.
knieen, ellebogen enkels en polsen kunnen voorkomen
Oog- en huidaandoeningen: Ook hierbij beperkt de ontsteking zich niet
alleen tot het maagdarmkanaal.
Het duurt vaak enige tijd voordat de patiënt met deze klachten naar de
arts gaat. Ook het stellen van de diagnose neemt vaak nog enige tijd in
beslag, omdat het niet altijd even duidelijk is wat er precies aan de
hand is. Helaas bestaat er nog geen eenvoudige test om de ziekte van
Crohn vast te stellen
De oorzaken
De oorzaak van de ziekte van Crohn is eigenlijk onbekend. Er zijn
duidelijke aanwijzingen dat zowel erfelijke factoren als
omgevingsfactoren zoals stress en roken een rol spelen bij het ontstaan
van deze ziekten. Het menselijk lichaam beschikt over
verdedigingsmechanismen tegen indringers zoals bacteriën en virussen.
Bij IBD valt dit verdedigingsmechanisme als het ware het eigen lichaam
aan, met een ontstekingsreactie in de dikke en/of dunne darm ais gevolg.
- Erfelijkheid
Hoewel erfelijke factoren zeker een rol spelen, heeft iemand met IBD
maar een kleine kans op het krijgen van een kind dat later ook IBD
krijgt. Bij ongeveer 5 tot 10% van de familieleden van patiënten met de
ziekte van Crohn, komt IBD voor. Dit percentage is hoger dan bij mensen
die geen IBD hebben.
- Stress
Spanning en nervositeit veroorzaken bij de meeste mensen klachten van
het maagdarmkanaal. Zo ook bij mensen met IBD. Veel patiënten hebben het
idee dat stress een belangrijke factor is bij het ontstaan van IBD.
Wetenschappelijk onderzoek heeft de invloed van stress inderdaad
aangetoond. De vraag is of er sprake is van oorzaak of van gevolg. Het
ziektebeloop is in het algemeen gunstiger bij degenen die niet gebukt
gaan onder spanningen of stress. De ziekte kan echter ook stress
veroorzaken.
- Roken
Het is duidelijk dat roken schadelijk is voor de gezondheid. Het roken
van sigaretten is een risicofactor voor het ontstaan van de ziekte van
Crohn en het vertraagt de genezing. Stoppen met roken vermindert het
aantal oplevingen van de ziekte van Crohn met 40%! Het blijkt dat mensen
met de ziekte van Crohn die roken, vaker geopereerd worden aan hun
darmen en zich minder goed voelen. Een mogelijke verklaring hiervoor is
dat roken de vorming van stolsels in de bloedvaten (trombose) van de
darm bevordert, waardoor een ontsteking kan ontstaan.
De Diagnoses
Het stellen van de diagnose duurt vaak enige maanden. Soms is het in het
begin nog niet goed duidelijk of er inderdaad sprake is van een
chronische darm ontsteking. Aan de andere kant komt het voor dat de
diagnose wordt gesteld tijdens een (spoed) operatie bijvoorbeeld omdat
een blindedarmontsteking wordt vermoed.
- Anamnese
Eerst zal de arts met aanvullende vragen proberen een beter beeld
krijgen van de klachten. Dat zijn vragen over de aard en de duur van de
buikpijn en de diarree, over eventueel gewichtsverlies, afwijkingen rond
de anus en klachten van huid, gewrichten en ogen. Ook wordt meestal
gevraagd naar het voorkomen van deze klachten in de omgeving of bij
familieleden.
- Lichamelijk onderzoek
Ook al worden er vaak geen afwijkingen gevonden, het lichamelijk
onderzoek blijft belangrijk. Het gewicht, de algemene indruk en het
onderzoek van ogen. gewrichten, huid en vooral van buik en anus zijn
belangrijk voor diagnose en behandeling. Daarnaast wordt gelet op
fistels of andere afwijkingen rond de anus.
- Laboratoriumonderzoek
Allereerst wordt het bloed onderzocht. Bloedonderzoek bestaat meestal
uit kijken of er sprake is van bloedarmoede (hemoglobinegehalte of Hb),
van een ontsteking (bloedbezinking of BSE) of van een slechte
voedingstoestand (albuminegehalte). Een bloedtest waarmee direct de
diagnose is te stellen, bestaat helaas niet. Toont het bloedonderzoek
geen afwijkingen aan, dan is IBD minder waarschijnlijk, maar niet
onmogelijk. De ontlasting wordt meestal onderzocht om andere oorzaken
van de klachten uit te sluiten. Dat kan bijvoorbeeld een infectie zijn
met bacteriën. parasieten of wormen. Soms wordt gevraagd de ontlasting
gedurende enige dagen op te sparen om te onderzoeken of het vetgehalte
hierin verhoogd is. Dat kan een teken zijn van een gestoorde vetopname.
- Endoscopie
De endoscopie neemt een steeds belangrijkere rol in bij het onderzoek
van mensen met klachten die wijzen op IBD. Met behulp van een scoop, een
dunne en soepele slang, kan het inwendige van de dikke darm en een deel
van de dunne darm in beeld worden gebracht. Op deze manier kan zichtbaar
worden gemaakt of, en waar, er een ontsteking is. Daarbij kunnen met een
tangetje kleine weefselstukjes worden weggenomen om onder de microscoop
te onderzoeken. Voordat een endoscopie plaats kan vinden. moet de darm
eerst zo goed mogelijk geleegd worden. Zo kan een optimaal onderzoek van
de binnenkant van de darmwand plaatsvinden. Dit leegmaken gebeurt
meestal de dag voor het onderzoek. De patiënt drinkt dan een
laxeervloeistof en mag die dag verder alleen vloeibaar voedsel
gebruiken. Vlak voor het onderzoek wordt vaak nog een klysma toegediend.
Via de anus wordt hierbij een vloeistof ingebracht om de resterende
ontlasting te verwijderen.
- Röntgenonderzoek
Dit wordt vooral uitgevoerd voor het onderzoek van de dunne darm.
Meestal wordt door een dunne sonde, via een neusgat, contrastvloeistof
in de dunne darm gebracht. Daarna worden foto's gemaakt. Op deze manier
kan onderzocht worden of er een ontsteking of een vernauwing (stenose)
is in de dunne darm en of er verbindingen tussen darm en andere organen
bestaan (fistels). Ook hier geldt weer dat de darm zo goed mogelijk
geleegd dient te zijn. Ook van de dikke darm kan een foto worden
gemaakt. Dit heet een 'X-Colon'. Hierbij wordt bariumpap met een kleine
sonde via de anus in de dikke darm gebracht. Vervolgens worden
röntgenfoto's gemaakt.
- Echografie
Echografie wordt soms toegepast bij IBD om te zien of de darmwand
verdikt is en of er een ontsteking is buiten de darm. Nadat de huid is
ingesmeerd met een gladde pasta, gaat de arts met een apparaatje over de
buikwand. Dat apparaatje zendt geluidsgolven uit die weer worden
teruggekaatst, vandaar de naam 'echo'. Deze echo wordt opgevangen en
omgezet in een beeld op de echograaf.
- CTscan
Een CTscan wordt vooral gemaakt om te onderzoeken of er een abces (pus
in een holte) is in de buik. Vooral bij de ziekte van Crohn komen
abcessen voor. De dag voor het onderzoek drinkt de patiënt
contrastvloeistof. Op de dag zelf wordt de patiënt in liggende houding
door een röntgenapparaat geschoven. De radioloog maakt zo foto's van de
buik waarop de inwendige organen in detail kunnen worden bestudeerd
De behandeling
- Medicijnen
Vaak zal na het stellen van de diagnose een behandeling met medicijnen
worden gestart. Deze medicijnen dienen enerzijds om de ontsteking af te
remmen. Anderzijds onderdrukken ze het ontstaan van nieuwe ontstekingen.
daarnaast worden vaak meicijnen voorgeschreven om bloedarmoede en
diarree tegen te gaan. Een IBD-patient moet dus in het algemeen
langdurig worden behandeld met geneesmiddelen en ook langdurig door een
specialist worden begeleid. De behandeling van IBD wordt symptomatisch
genoemd, gericht op remming van de ontsteking. Dit betekent dat de
behandeling de klachten en verschijnselen onderdrukt, maar de ziekte
zelf niet geneest. Ongeveer 80% van de IBD-patënten gebruikt langdurig
medicijnen. Naast gunstige effecten, kunnen in sommige gevallen ook
bijwerkingen optreden. Dit is een van de redenen waarom bij langdurig
gebruik van geneesmiddelen, regelmatig het bloed wordt gecontroleerd. De
keuze van medicijnen is afhankelijk van de ernst van de ontsteking en
van de plaats. Zo zijn er medicijnen die voornamelijk werken in de dunne
darm. Andere werken juist in het laatste gedeelte van de dikke darm.
Medicijnen kunnen op verschillende manieren worden toegediend: via de
mond, via een bloedvat of via de anus met een zetpil of een klysma.
Daarnaast zijn er medicijnen die op een bepaalde plaats in het lichaam
werken en andere die in het hele lichaam werken. De toedieningswijze van
een medicijn is afhankelijk van de plaats waar de ontsteking zich
bevindt.
De belangrijkste geneesmiddelen zijn:
Salazopyrine: Het oudst bekende middel tegen IBD, ontstekingsremmend,
tabletvorm
5-ASA preparaten: Het actieve bestanddeel van salazopyrine,ontstekingsremmend,
tabletvorm of klysma
corticosteroiden:
Prednison: Dit middel is sterker werkzaam dan 5-ASA preparaten, maar
wordt vanwege de bijwerkingen alleen ingezet als niet of niet voldoende
op een 5-asa middel gereageerd wordt. Er zijn sinds een aantal jaren ook
lokaal werkende corticosteroiden zoals Budesonide. Deze kenmerken zich
door een even sterke werkzaamheid en zouden minder bijwerkingen hebben.
Bijwerking is botontkalking. In klysma of capsules. Alleen bij bepaalde
indicaties voor te schrijven.
Azathioprine: Wordt wel gebruikt naast Prednison om de bijwerkingen te
verminderen. Het duurt gemiddeld 2 tot 3 maanden voor de therapie
resultaat geeft. Tablet of intraveneus (in de ader).
Methotrexaat: Beinvloedt het afweersysteem.
Infliximab (antiTNF): Een van de nieuwere middelen dat geregistreert
staat voor de behandeling van ernstige actieve ziekte van Crohn bij
patienten die niet reageren op volledige behandeling met Prednison. Via
infuus toe te dienen. Beinvloedt het afweersysteem.
Interleuking 10: Expirimenteel middel
- Operatie
In sommige gevallen is het nodig een darmoperatie uit te voeren. Dit kan
bijvoorbeeld het geval zijn bij een ernstige vernauwing van de darm of
bij het niet reageren op medicijnen. De aanpak bij de ziekte van Crohn
en colitis ulcerosa is hierbij duidelijk verschillend. Bij colitis
ulcerosa zal men in het algemeen de hele dikke darm weghalen om daarna
een verbinding tussen de dunne darm en de anus te maken.Tegenwoordig
wordt bij colitis ulcerosa vaak gekozen voor het aantegen een zogenoemde
"pouch".Hierbij wordt een reservoir van de dunne darm gemaakt die ervoor
zorgt dat de ontlasting weer tijdelijk kan worden opgevangen. Bij de
ziekte van Crohn opereert men zo spaarzaam mogelijk. Als er geopereerd
wordt, neemt men vaak het laatste gedeelte van de dunne darm en het
begin van de dikke darm weg. Men kan ook een vernauwing (stenose)
verwijderen, een fisteloperatie uitvoeren of een abces insnijden Bij een
aantal mensen met de ziekte van Crohn of met colitis ulcerosa is het
soms noodzakelijk een tijdelijke of blijvende kunstmatige darmuitgang
aan te leggen: een stoma.
Het verloop
Een probleem bij de ziekte van Crohn is de onzekerheid over het verdere
beloop. Soms blijft de ontsteking beperkt tot een klein deel van de
darm. In andere gevallen beslaat de ontsteking een veel groter gedeelte
van de darm. Er zijn grote verschillen in ernst en aard van de klachten
en in het resultaat van de behandeling. De meeste patienten kunnen na
behandeling weer een gewoon leven leiden. Zij hebben betrekkelijk weinig
klachten. De kwaliteit van hun leven is vergelijkbaar met die van mensen
zonder IBD. Een aantal patiënten met IBD heeft echter een zeer moeilijk
te controleren ontsteking. Daarvoor is uitgebreide behandeling met
medicijnen nodig. Soms is ziekenhuisopname noodzakelijk en een operatie.
Ook moeten de meeste patiënten regelmatig gecontroleerd worden door een
specialist. Dit is in het algemeen een internist, een gastro-enteroloog,
een kinderarts en/of een chirurg. Zeker bij medicijngebruik vindt
geregeld bloedonderzoek plaats. Bij patiënten die niet goed reageren op
de behandeling is soms opnieuw een endoscopisch onderzoek nodig.
- Zwangerschap
In het algemeen hebben vrouwen met IBD net zo veel kans op een normale
zwangerschap als vrouwen zonder IBD. Sommige vrouwen met de ziekte van
Crohn, die operaties of fistels; in het kleine bekken hebben gehad.
hebben minder kans om zwanger te worden. Het beloop van de ziekte
tijdens een zwangerschap is soms beter, soms slechter. maar meestal
gelijk aan het beloop zonder zwangerschap. De meeste medicijnen kunnen
zonder problemen worden gebruikt. Bij twijfel is het echter aan te raden
met uw behandelend arts te overleggen. De begeleiding van de
zwangerschap. waarbij vooral zal worden gelet op de groei van het kind,
wordt meestal gedaan door een vrouwenarts.
- Complicaties
De meeste mensen met een chronische darmziekte reageren gunstig op
behandeling. Als de klachten na behandeling niet verminderen of zelfs
verergeren of als de ontsteking zich uitbreidt tot buiten het
darmkanaal, wordt dat beschouwd als een complicatie van IBD.
Complicaties worden bij circa 10 tot 20% van de patiënten gezien.
Uitbreiding van de ziekte buiten de darm betreft voornamelijk
ontstekingen van de gewrichten, de huid, de ogen en de lever. Opvlamming
van gewrichtsklachten loopt vaak parallel met een opleving van de
darmontsteking.
- Kwaadaardige ontaarding
Dit is een van de meest voorkomende, maar vaak onuitgesproken angsten
van de patiënt. Bij langdurige en uitgebreide ontsteking van de dikke
darm is de kans op het ontstaan van darmkanker licht verhoogd. Dit is de
reden waarom na ongeveer tien jaar vaak een zogenoemde 'screening
coloscopie' wordt uitgevoerd. Dan worden veel weefselstukjes weggenomen
voor onderzoek onder de microscoop. De laatste jaren is duidelijk
geworden dat de kans op het krijgen van darmkanker bij IBDpatiënten veel
kleiner is dan altijd werd aangenomen.
Hoe vaak komt IBD voor ?
Ongeveer 35.000 mensen in Nederland hebben IBD. Er is gedurende de
afgelopen 25 jaar een duidelijke stijging van het aantal mensen met de
ziekte van Crohn te zien en in mindere mate ook van mensen met colitis
ulcerosa. Per jaar wordt de diagnose ziekte van Crohn bij ruim 1000
nieuwe patiënten gesteld en colitis ulcerosa bij ongeveer 1500 nieuwe
patiënten. Het komt erop neer dat er in Nederland per jaar ongeveer 2500
nieuwe IBD-patiënten bijkomen. De ziekte wordt voor een groot deel voor
het eerst op jongere leeftijd geconstateerd. De ziekte van Crohn wordt
iets meer bij vrouwen en colitis ulcerosa juist iets vaker bij mannen
gezien. IBD is een chronische ziekte. Dit betekent dat de meeste mensen
met IBD, kortere of langere periodes met klachten blijven doormaken.
|
|
|
|
|
|
