1. Landschap en klimaat
Zuid-Amerika bestaat uit een betrekkelijk smalle zone van plooiingsgebergten in het westen en voor het overige uit een oud gebied van granieten, gneisen en andere metamorfe gesteenten, het zgn. Zuid-Amerikaanse schild. Dit laatste is door de Amazonevlakte (ca. 4,5 miljoen km2) gedeeld in het Hoogland van Guyana en het Braziliaanse Bergland. Men onderscheidt in Zuid-Amerika drie hoofddelen van de Andes: de noordelijke Andes, uit drie evenwijdige ketens bestaande (Cordillera Occidental, Central en Oriental); het middendeel dat met twee hoofdketens het uitgestrekte hoogland van Peru en Bolivia (de zgn. Puna) omvat; de uit één hoofdketen bestaande zuidelijke Andes. De West-Cordilleras lopen als een ononderbroken kustgebergte van Colombia tot Vuurland. Enkele van de hoogste bergen zijn werkende vulkaankegels. Ten oosten van de zuidelijke Andes ligt het naar de Atlantische Oceaan afglooiende hoogland van Patagonië. Het oosten van noordelijk Zuid-Amerika wordt ingenomen door het aan mineralen rijke Braziliaanse bergland en het Hoogland van Guyana. Aansluitend aan het Braziliaanse bergland ligt El Gran Chaco. Het deel van Zuid-Amerika dat zich bevindt tussen de Andes en de oude berglanden van Brazilië en Guyana wordt ingenomen door de uitgestrekte, onderling door lage ruggen gescheiden stroomgebieden van de drie grootste rivieren, t.w. van noord naar zuid: Orinoco, Amazone en Paraná. De grootste meren zijn: het Titicacameer, het Poopó- en het Nahuel-Huapimeer.
Zuid-Amerika vertoont een grote verscheidenheid aan klimaten: tropisch-regenwoudklimaat in het Amazonegebied, savanneklimaat iets zuidelijker, vervolgens gematigde regenklimaten tot een toendraklimaat in het Andesgebergte en het uiterste zuiden toe. Woestijnklimaten worden aangetroffen langs de kust van Noord-Chili en Peru en ten zuiden van 30° Z.Br., aan de lijzijde van het Andesgebergte. Dat Zuid-Amerika toch als een continent met een warm klimaat geldt hangt samen met het spitse toelopen naar het zuiden, waardoor het grootste gedeelte van het continent binnen de keerkringen ligt. De gemiddelde neerslag is 1350 mm per jaar, meer dan tweemaal het gemiddelde van alle andere continenten. Berucht zijn de williwaws, orkaanachtige westelijke winden in de Magallanesstraat.

2. Plantenwereld
Met uitzondering van Patagonië behoort Zuid-Amerika geheel tot Neotropis. De tropische oerwouden in de Atlantische kuststreken en in het Amazonegebied zijn uitermate gevarieerd, met veel lianen en epifyten. In het Amazonegebied onderscheidt men igapo-wouden (periodiek overstroomd; met veel palmen en rubberbomen) en de ete (o.a. cacaoboom en paranoot). In stille bochten van de Amazone komt Victoria regia voor. Ten noorden en ten zuiden van het Amazonebekken liggen uitgestrekte savannen met palmen en cactussen. Het hooggebergte van de Andes, dat alle klimaatzones doorloopt (zowel verticaal als horizontaal), heeft tussen ca. 1500 en 3000 m wouden met kinaboom en koningspalm.

3. Dierenwereld
De dierenwereld van Zuid-Amerika behoort tot Neogaea. Er zijn buideldieren (Buidelratten en Opossummuizen), Tandarmen en cavia-achtige knaagdieren. Van de eens met veel soorten vertegenwoordigde hoefdieren zijn nog overgebleven lama's, schijnherten, tapirs en navelzwijnen of pekari's. Van de roofdieren zijn te noemen poema, jaguar, ocelot, gevlekte katten, neusbeer, rolstaartbeer, krabbenetende wasbeer en brilbeer. Van de Hondachtigen verdienen de manenwolf en de boshonden, van de Marterachtigen de zeldzame reuzen- en de La-Plataotter vermelding. De Vleermuizen tellen hier vele soorten. Er komen ruim 60 soorten Breedneusapen voor. In de rivieren en langs de kust leven lamantijnen en dolfijnen. Meer dan 80% van de zoogdiersoorten is endemisch.
De zeer rijke vogelwereld bestaat voor 85% uit endemische soorten, bijv. flamingo's en boomeenden. Aan reptielen zijn er reuzenslangen, koraalslangen, groefkopadders en de giftige bosmeester. Er zijn tal van soorten schildpadden, enkele soorten krokodillen en salamanders, en vele hagedissen en kikvorsachtigen. Onder de 2500 soorten zoetwatervissen zijn o.m. de sidderalen, een longvis, de beentongvissen en de beruchte piranha, alsmede aquariumvissen als guppy, neontetra, maanvis en zwaarddrager.
De insectenwereld is eveneens zeer rijk aan soorten (neushoornkevers, glimwormen, vogelspinnen) en individuen.

4. Bevolking
Naar algemeen wordt aangenomen is de oorspronkelijke bevolking van Zuid-Amerika afkomstig uit Azië en sinds ca. 25.000 v.C. via de Beringstraat en Alaska naar het zuiden getrokken. Na de verovering van het gebied door aanvankelijk Spanjaarden en Portugezen, later ook door o.a. Britten, Nederlanders en Fransen, begon de toevloed van Europeanen. Al spoedig werden negerslaven uit Afrika geïmporteerd; later kwamen daarbij nog emigranten uit Azië (India, Japan).
De huidige etnische samenstelling is in grote trekken:
a. een belangrijke Indiaanse bevolking (de hooglanden van Peru, Bolivia en Ecuador, de binnenlanden van Brazilië, Venezuela en Uruguay); b. bevolking van gemengd Indiaans-Europese afkomst (Colombia, Venezuela, Chili en Paraguay, voorts de kustgebieden van Peru en Ecuador);
c. belangrijke groepen van Afrikaanse afkomst (Brazilië, de Guyana's, de kustgebieden van Ecuador en Colombia); d. groepen van Europese afkomst (Argentinië, Chili, Venezuela, Brazilië en Paraguay en Uruguay).
De belangrijkste voertalen zijn Spaans en Portugees (eigenlijk: Braziliaans), Aymara en Quechua (Indianen en mestiezen in Peru, Ecuador, Bolivia en Colombia), voorts Engels, Frans en Nederlands.
Over de periode 1980–1985 bedroeg de gemiddelde bevolkingstoeneming 2, 2%, het hoogste groeicijfer hadden Ecuador en Venezuela, beide 2,9%, het laagste Uruguay 0,7%. In veel landen woont meer dan de helft van de bevolking in stedelijk gebied. Argentinië is het welvarendste, Bolivia het armste van de Zuid-Amerikaanse staten; de inkomensverdeling is binnen alle landen zeer ongelijk.