header zoogdieren


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

 

Chimpansee

 

Zoogdierenpagina klik hier >>>

 

Van chimpansees is bekend dat ze op intelligente wijze kunnen communiceren en problemen op kunnen lossen. Ze maken en gebruiken een groot aantal hulpmiddelen, zoals lange ontschorste takken om te graven, grassprieten, sponzen (gemaakt van schors of bladeren die ze kauwen tot ze zacht worden) en doekjes (van bladeren). Ze gebruiken deze hulpmiddelen bijvoorbeeld om de gaten van insectennesten groter te maken, de termieten of mieren eruit te trekken of de harde schillen te breken van sommige van de twintig soorten fruit die ze vaak eten op een dag. Mannetjes gebruiken ook stokken en stenen om te imponeren. Het erfelijk materiaal van de chimpansee verschilt maar 1 procent van het onze en daarmee is de chimpansee het meest aan ons verwant.


Chimpansee
, het geslacht Pan van de Mensapen. De soorten zijn bewoners van het tropisch regenwoud (en in mindere mate ook de aangrenzende savanne
n) van West- en Midden-Afrika (van Senegal in het westen tot Oeganda en West-Tanzania in het oosten). Men onderscheidt twee soorten: de gewone chimpansee en de bonobo of dwergchimpansee.

De gewone chimpansee (P. troglodytes) is een krachtige, maar naar verhouding slank gebouwde, aap (lichaamslengte 65–95 cm, gewicht 30–60 kg). Deze soort heeft een groot, nu sterk verbrokkeld, verspreidingsgebied en er kunnen drie ondersoorten onderscheiden worden. De vormen zijn echter niet altijd scherp te scheiden, ook al door de opvallende individuele variatie. De dunne pels is zwart. Het gelaat met de beweeglijke lippen, de grote oorschelpen, en de handen en voeten zijn bij de jongen vleeskleurig, maar worden (soms) donkerder naarmate de dieren ouder worden. De jongen hebben een karakteristiek bosje wit haar op de staartstreek. De wijfjes zijn kleiner dan de mannetjes. Een bronstig vrouwtje vertoont sterk opgezwollen achterdelen, die een signaalfunctie hebben. De bronst treedt bij het vrouwtje periodiek op. Als het voorafgaande jong blijft leven, wordt pas na 3–5 jaar een nieuw jong geboren (draagtijd 230–240 dagen, met variatie van 210–278 dagen). De baby weegt bij de geboorte 1,8–2,5 kg en is zeer afhankelijk van het moederdier. Er bestaat een hechte, jarenlang durende, moeder-kind-binding. De mannelijke dieren bereiken na 7–10 jaar geslachtsrijpheid, de vrouwtjes al na 6–9 jaar; in dierentuinen zijn chimpansees tot 50 jaar oud geworden. Chimpansees leven sociaal, maar vormen geen echt vaste groepsverbanden.

De groepen (clans, van 25–60 of meer dieren, veelal gesplitst in kleinere eenheden) staan onder leiding van een oud mannetje en zijn duidelijk geen familie-eenheden. Op de grens van de territoria kunnen regelrechte kleinschalige oorlogen gevoerd worden. Chimpansees zijn uitgesproken grondbewoners van het oerwoud en de aangrenzende savannen; vooral in min of meer open typen van wouden blijken zij zich thuis te voelen. De niet aflatende jacht (chimpanseevlees is zeer in trek in Midden-Afrika) heeft ze gedwongen de meest ontoegankelijke delen van het woud op te zoeken. Chimpansees voeden zich als regel met plantenkost, vooral vruchten; kleinere apen en antilopen (vooral jongen) worden echter regelmatig gevangen, terwijl ook bepaalde insecten (termieten) tot het menu behoren. Chimpansees verplaatsen zich met behulp van de vier ledematen, maar ook wel van drie of twee, al naar gelang van de omstandigheden. 's Nachts worden slaapnesten van takken in de bomen gebouwd. Talrijke onderzoekingen en waarnemingen hebben de betrekkelijk grote intelligentie en het uitgesproken aanpassingsvermogen van deze dieren aangetoond. Chimpansees hebben duidelijk neiging tot werktuiggebruik. Zij beschikken over talrijke geluiden (uitgesproken luidruchtige dieren) naast een rijke gebarentaal (o.a. voetstampen); ook wordt getrommeld op boomstronken. In West-Afrika is de chimpansee de laatste jaren hier en daar zeldzaam geworden; ook in Midden-Afrika wordt zijn voortbestaan bedreigd. Ondanks officiële bescherming is het dier nog steeds een geliefd jachtwild; ook de vraag naar exemplaren voor medisch onderzoek en circussen is nog nauwelijks afgenomen (om een jong te vangen dient de moeder gedood te worden). Clandestiene export is moeilijk te onderdrukken; rehabilitatieschema's lijken echter succes te hebben. Naast de mens is de panter de enige natuurlijke vijand. Ook kaalslag van het oerwoud is een bedreigende factor. Fokkerij in dierentuinen en apenkolonies is tegenwoordig een normale zaak; het houden van chimpansees in grote groepen heeft veel gegevens betreffende het sociale gedrag opgeleverd (o.a. in Burgers' Dierenpark, Arnhem). Aan het veldonderzoek in Afrika, waardoor vooral Jane Goodall bekend geworden is, heeft ook de Nederlander Adriaan Kortlandt bijgedragen.

Chimpansees zijn de meest geliefde mensapen. Deze intelligente dieren leven in Centraal- en West-Afrika in de regenwouden en in savannen waar bomen groeien. Ze kunnen 1,75 meter lang worden en hebben een krachtig, gedrongen lichaam. De mannetjes zijn meestal iets groter dan de vrouwtjes. Hun slanke armen zijn iets langer dan de benen en ze hebben een goed ontwikkelde duim. Chimpansees hebben een zeer donkerbruine tot zwarte huid, het gezicht is lichter van kleur en ze hebben zeer beweeglijke lippen. De chimpansees, die in groepen leven, kunnen communiceren door middel van gezichtsuitdrukkingen en allerlei verschillende geluiden.

Het zijn goede klimmers en ze zoeken dan ook vaak in bomen naar voedsel, zoals vruchten, bladeren, noten en eieren. Daarnaast eten ze ook boomschors en insecten. Ze gaan daarbij zeer slim te werk. De Mieren of termieten worden met kleine stokjes uit hun behuizing gepulkt. Kokosnoten openen ze door ze kapot te slaan met stenen. Hun kleverige vingers maken ze schoon met plukken gras.

De meeste tijd brengen de chimpansees op de grond door. Ze lopen op handen en voeten. Als ze bijvoorbeeld voedsel in hun handen hebben lopen ze rechtop. Overdag zoeken ze het grootste deel van hun voedsel. Dan leggen de dieren vaak meerdere kilometers af. Ze doden dan ook kleine antilopen, penseelzwijnen en kleine aapjes. De chimpansees jagen in groepen en jagen hun prooi in een hinderlaag.

Meestal leven chimpansees gemengd in niet al te strak georganiseerde groepen van maximaal zo'n 100 dieren. De hiërarchie is niet zo streng als bijvoorbeeld bij gibbons. Binnen de gemeenschap bestaan wel verschillende rangen, de rangorde is gebaseerd op kracht en slimheid. Er bestaan ook aparte mannetjesgroepen waarin constant kleine machtsstrijden worden uitgevochten. Ze maken veel gebaren en ze schreeuwen luid. Tot een handgemeen komt het minder vaak.

Wanneer groepen apen elkaar tegenkomen beginnen de apen luid te schreeuwen en hun familieleden te omarmen. Ook komt het voor, dat ze allemaal bij elkaar zitten en elkaars lichaamsverzorging controleren. De chimpansees vlooien elkaar dan en tonen een grote saamhorigheid. De nacht brengen ze door in een boom. Daar bouwen ze voor zichzelf een nest van gevlochten twijgen. De dieren, die jonger dan drie jaar zijn, slapen bij de vrouwtjes.

De vrouwtjes, die naarmate ze ouder worden en meer jongen gebaard hebben in aanzien stijgen, blijven meestal bij de andere vrouwtjes en hun jongen. De jonge dieren leren van hun moeder hoe ze in de wildernis kunnen overleven. Ze klimmen, jagen en spelen veel en leren ondertussen alles wat ze moeten weten.

De vrouwtjes, die op vaste tijden bronstig worden, paren met alle mannetjes van de groep. Na een draagtijd van ongeveer 230 dagen wordt gewoonlijk één jong geboren, soms twee. Het jong blijft de eerste jaren in de nabijheid van zijn moeder.

De bonobo of dwergchimpansee (Pan paniscus) is pas bekend sinds 1929, hoewel al eerder exemplaren in Europa vertegenwoordigd waren (o.a. in Artis). Deze mensaap is kleiner dan de andere soort en over het algemeen fijner gebouwd (lichaamslengte 55–85 cm, gewicht 25–45 kg, de geslachten zijn ongeveer even groot); de huid is zwart en de oren zijn naar verhouding veel minder groot dan bij de gewone chimpansee. De tweede en derde teen zijn meestal met elkaar vergroeid; de armen zijn relatief lang. Ook in talrijke gedragselementen wijkt de bonobo af van zijn grotere neef; de paring vindt van voren plaats in plaats van van achteren. Na een draagtijd van 230–240 dagen wordt een jong van 1,2–1,5 kg geboren. De bonobo bewoont in groepen van 6–15 het tropisch regenwoud in Centraal-Congo tussen de Kasai, Lualaba en Congorivier en komt dus nergens voor samen met de gewone chimpansee. Deze geografische uitsluiting maakt dat de interpretatie van de bonobo als soort naast of ondersoort van de gewone chimpansee nog omstreden is. Het dier is minder luidruchtig in zijn optreden en is vnl. een vruchteneter. Over de bonobo in het wild is nog weinig bekend; ook in dierentuinen is het een zeldzame gast, die echter wel goed te fokken is.
 

 
   

footer zoogdieren

© copyright WorldwideBase 2005-2009