header zoogdieren


 maak van deze website uw startpagina !

WorldwideBase
Alle wwbase pagina's

 

De edelhert

 

Zoogdierenpagina klik hier >>>

 
edelhert, jachttermen: edelwild of roodwild, het middelgroot herkauwend zoogdier Cervus elaphus uit de familie Herten, dat een belangrijk deel van Europa (behalve het noorden), Klein-Azië en Azië, van Toerkestan tot oostelijk Tibet, en Noord-Afrika (alleen het Atlasgebergte) bewoont, nauw verwant aan de wapiti in Oost-Azië en Noord-Amerika. Op talrijke plaatsen (Zuid-Amerika, Australië, Nieuw-Zeeland) is het edelhert ook ingevoerd als jachtwild, wat soms tot ecologische problemen geleid heeft (o.a. in Nieuw-Zeeland). Tot de statigste soorten behoort het edelhert, in Amerika wordt dit soort wapiti genoemd.

Zijn lichaamslengte bedraagt tussen de 1,6 en 2,5 meter, de staart is ongeveer 10 cm lang.De grootste vormen treft men aan op de Balkan; de kleinste op de Britse eilanden, op Corsica en Sardinië en in Noord-Afrika. Lengte 1,6–2 m, schouderhoogte 1,2–1,5 m, staart 15–25 cm, gewicht 75–300 kg. De vormen van het Midden-Oosten worden maral genoemd en de vier Midden-Aziatische van west naar oost bactrisch hert, hangul, yarkandhert en shou of Wallich's hert. In Nederland is het edelhert inheems sinds de ijstijd; op de Veluwe (zowel in de vrije wildbaan als binnen wildrasters) komen enige honderden exemplaren voor; in België (ten zuiden van de lijn Samber-Maas en in het zuidoosten) en Luxemburg soms nog plaatselijk talrijk. De geweien van het mannelijke hert groeien uit de beenknobbels van de voorhoofdsbeenderen. Ze groeien onder een sterk bebloede huid die fijn behaard is, de bast. Als de stangen van het gewei volledig zijn ontwikkeld, wordt de bloedcirculatie afgesneden en 'veegt' het hert de dode huid er langs de bomen weer af. Van de herten dragen alleen de mannetjes een gewei. Dit bestaat uit ronde stangen of takken. Het regelmatig gevormde, sterk vertakte gewei met ronde stangen kan zeer groot en zeer zwaar worden (tot meer dan 10 kg); op de Balkan komen 20-enders (dwz. geweien met tien takken aan elke stang) regelmatig voor. De kleur van de pels varieert van roodbruin (zomer) tot grijsbruin (winter); kalfjes dragen aanvankelijk een jeugdkleed met lichte vlekken op een warm bruine achtergrond. De achterdelen ( ‘spiegel’) zijn lichtgeel. Oude mannetjes krijgen op den duur manen aan de nek. De al wat oudere mannetjes hebben een gewei, dat dichtbij de rozenkrans, het aanhechtingspunt van het gewei, twee naar voren gerichte takken heeft. De jonge dieren hebben er maar één. In de herfst of winter krijgt het mannetje dichte manen om de hals. In deze periode begint ook de strijd om de vrouwtjes en om het bezit van het territorium. Ze stormen dan met naar beneden gerichte horens op elkaar toe en ze slaan met hun geweien tegen elkaar. Pas wanneer één van beide volledig uitgeput is, trekt deze zich terug. Dat kan echter uren duren. Edelherten leven in roedels. Deze zijn op bijzondere wijze ingedeeld. De vrouwelijke dieren leven in grote aantallen met hun jongen bij elkaar, de oudere herten leven met enkele leeftijdgenoten in een aparte groep. Aan het hoofd van een roedel staat altijd een vrouwelijk dier. De hertenkoe werpt na een draagtijd van 8 maanden één jong, soms twee. Dit jong kan al enkele minuten na de geboorte staan en lopen. Edelherten worden vooral vroeg in de avond actief. Omdat ze zich dan niet bespioneerd voelen beginnen ze dan te grazen. Met hun uitstekende gehoor en reuk kunnen ze een mens al op honderden meters afstand waarnemen. Het voedsel van de dieren bestaat in het voorjaar uit kruiden, grassen, jonge loten en uitlopers, in de zomer eten ze vruchten, aardappels en eikels. 's Winters zoeken ze naar groen zaaigoed, heide, schors en dergelijke.

Enkele bijzonder sterke herten leven alleen. Pas in de bronsttijd komen ze bij de anderen. Gedurende de gehele bronsttijd, die van begin september tot midden oktober duurt, blijft het mannetje bij zijn harem en beschermt en verdedigt hij ze. In deze tijd hoort men ook op bepaalde plaatsen 's ochtends en 's avonds het bronstgeroep van de herten. De hertenkoeien zijn in de buurt, de kudde bestaat maximaal uit 12 dieren. In de wintertijd maakt het mannetje weer deel uit van zijn eigen roedel die alleen uit mannetjes bestaat.

Het edelhert is gevoelig voor verstoring en houdt zich bij voorkeur op in bossen en daaraan grenzende velden. Het voedsel bestaat uit grassen, heide en talrijke andere plantensoorten, meest op de bodem of aan de rand van het bos; landbouwschade treedt op waar granen en boekweit gemakkelijk toegankelijk zijn. In de winter wordt wel bijgevoerd, ook om schade aan het bos (schillen van jong hout) te voorkomen. In de bronsttijd, die in de herfst valt, verzamelen de mannetjes bronstroedels van wijfjes (en jongen), die zij tegen rivalen verdedigen; de hertenkudden in de winter zijn weinig stabiel, de mannetjes leven dan ook wel solitair. Hinden (wijfjesherten) en jongen vormen kaalwildroedels geleid door een vrouwtje met jong. De geweien worden in de late winter of het vroege voorjaar afgeworpen. Sterke herten beginnen al in februari hun gewei af te werpen. Na een draagtijd van ca. 8 maanden wordt één (zelden twee) jong(en) geworpen, in de regel in de voorzomer. Pas na enige jaren bereiken de dieren geslachtsrijpheid; maximumlevensduur ca. 20 jaar. Het edelhert vormt de prooi van roofdieren als wolven en lynxen; jongen vallen ten prooi aan o.m. vossen. Vanouds is het edelhert geliefd jachtwild geweest; het feit dat dit dier nog in Nederland voorkomt, is direct en indirect aan de jacht te danken. De Zuid-Europese, Afrikaanse en Aziatische vormen worden sterk in hun voortbestaan bedreigd. Het Veluwse edelhert is over het algemeen een marginale vorm met in de regel weinig fraaie geweien (o.a. door kalkgebrek); bloedverversing in het verleden met herten uit Oost-Europa heeft het algemene type wel verbeterd, maar de oorspronkelijke eigenschappen enigszins verloren doen gaan. Bovendien dreigt het woongebied in Nederland door de aanleg van wegen en afrasteringen sterk versnipperd te raken met het gevaar van plaatselijke inteelt.
 

 
   

footer zoogdieren

© copyright WorldwideBase 2005-2009