Anemoonvissen

 

Vissenpagina klik hier >>

 
  Anemoonvisjes lijken met vuur te spelen. Het grootste deel van hun leven brengen ze door tussen de tentakels van grote tropische zeeanemonen.

Een spectaculair samenlevingsverband
Op koraalriffen in de Indische en westelijke Stille Oceaan is de symbiose tussen enkele grote zeeanemoonsoorten en bepaalde visjes een heel gewoon verschijnsel. Dit  ondanks het feit dat de tentakels van zeeanemonen vangorganen zijn, voorzien van giftige netelkapsels. Waar andere vissen de tentakels om die reden mijden, voelen  anemoonvisjes zich er uitstekend tussen thuis. Ze behoren tot de geslachten Amphiprion en Premnas. De anemoon fungeert als hun gastheer en beschermer. Vrijwel hun gehele levens- en voortplantingscyclus speelt zich af rond hun gastheeranemoon.

Voordelen van de symbiose voor de twee partners
Deze bijna onwaarschijnlijk lijkende specialistische leefwijze impliceert dat anemoonvisjes in hoge mate beschermd zijn tegen roofvissen. Uit experimenten en  veldwaarnemingen blijkt dat onbeschermde anemoonvisjes daaraan snel ten prooi vallen. Het zijn namelijk vrij trage zwemmers die snel uitgeput raken wanneer ze worden  achtervolgd. Of de symbiose ook voordeel biedt aan de gastheeranemoon is in het algemeen minder duidelijk. Weliswaar verdedigen anemoonvisjes hun gastheeranemoon met verve, maar dit territorium gedrag hoeft niet vanzelfsprekend een voordeel voor de gastheer te zijn. Bij tenminste één soort anemoon is echter vastgesteld dat  exemplaren zonder anemoonvisjes snel ten prooi vallen aan bijvoorbeeld vlindervissen, die anders worden verjaagd.

Chemische camouflage
Waarom worden anemoonvissen niet opgegeten, en waarom hebben ze geen last van het netelgif van zeeanemonen? Het geheim zit in hun huidslijmlaag. Experimenten laten zien dat die schijnbare ongevoeligheid vooral tot stand komt door gewenning (adaptatie). Door eerst voorzichtig contact maken met de tentakels van een gastheeranemoon raakt de vis bedekt met een dun laagje anemoonslijm, waardoor het tenslotte niet meer als een vreemd organisme door de anemoon wordt herkend. Het
visje is nu chemisch gecamoufleerd, en zelfs het meest intensieve contact met de anemoon is zonder risico. Er zijn overigens ook aanwijzingen dat de biochemische samenstelling van de slijmlaag van anemoonvisjes remmend werken op het ontladingsmechanisme van de netelkapsels. Het is zeker niet zo dat anemoonvisjes immuun zijn voor netelgif. Experimenten met visjes waarvan de slijmhuid gedeeltelijk werd verwijderd, tonen aan dat ze dan wel degelijk worden geneteld.

Andere symbionten van zeeanemonen
Het verschijnsel van een symbiose met een potentieel gevaarlijke gastheer als een zeeanemoon is overigens niet beperkt tot bepaalde visjes. Het komt op minstens even grote schaal voor bij bijvoorbeeld bepaalde garnalen, zij het minder in het oog vallend.